Dù đã trở thành Đức Giáo hoàng Lêô XIV, Robert Francis Prevost không hoàn toàn từ bỏ căn tính cá nhân trước đây. Việc phân biệt giữa con người riêng tư và vai trò Giáo hoàng giúp ngài thi hành sứ vụ kế vị Thánh Phêrô.
Credit: Antoine Mekary | ALETEIA
Ngày 8 tháng 5 năm 2025, tại Nhà nguyện Sistina, Đức Hồng y Robert Francis Prevost chính thức đảm nhận một căn tính mới sau khi được các Hồng y chọn kế nhiệm Thánh Phêrô. Trả lời Đức Hồng y Pietro Parolin, ngài chọn danh hiệu Lêô, tiếp nối truyền thống của Đức Giáo hoàng Lêô XIII, vị được biết đến với giáo huấn xã hội của Giáo hội.
Sự thay đổi này tạo ra một bước chuyển lớn đối với gia đình, bạn bè và những người quen biết ngài. Các anh em của Đức Giáo hoàng đôi khi phải tự sửa lời để không gọi ngài là “Bob” hay “Rob”, mà gọi là “Đức Giáo hoàng”. Chính Đức Lêô XIV từng thừa nhận rằng việc từ bỏ tất cả những gì mình từng là và từng có để đảm nhận một vai trò công khai suốt 24 giờ mỗi ngày “thực sự không phải là điều dễ dàng”.
Điều đó cho thấy Đức Lêô XIV ý thức rõ về khoảng cách giữa căn tính riêng tư của Robert Francis Prevost, nay được mọi người biết đến và chú ý, với căn tính công khai của vị Giáo hoàng được trao trách nhiệm “củng cố anh em mình trong đức tin”. Tuy nhiên, qua thời gian, vị Giáo hoàng sinh tại Chicago vẫn có thể tiếp tục là con người vốn có bên ngoài hoạt động công khai của sứ vụ Giáo hoàng.
Hai căn tính phân biệt nhưng không đối lập
Sự phân biệt giữa con người riêng tư và vai trò công khai không phải là điều hoàn toàn mới. Nhà sử học người Đức Ernst Kantorowicz từng trình bày khái niệm về “hai thân thể của nhà vua” vào năm 1957, nhằm giải thích sự khác biệt giữa nhà vua với chức vụ mà nhà vua đảm nhận.
Cho đến thời Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô I, các Giáo hoàng thường sử dụng đại từ ngôi thứ nhất số nhiều như một dấu hiệu cho thấy sứ vụ Giáo hoàng vượt trên con người đang đảm nhận sứ vụ ấy. Cũng giống Đức Gioan Phaolô I, Đức Lêô XIV đôi khi nói về mình ở ngôi thứ ba khi phát biểu trước đám đông.
Mối tương quan giữa đời sống công khai và đời sống riêng tư của Đức Lêô XIV đã được thể hiện ngay trong bài phát biểu đầu tiên từ ban công Đền thờ Thánh Phêrô. Ngài nói: “Với anh chị em, tôi là một Kitô hữu, và vì anh chị em, tôi là một giám mục”, trích lời một bài giảng của Thánh Augustinô.
Cách diễn đạt này cho thấy sự bổ túc chứ không phải đối lập giữa hai phương diện. Trước hết, Đức Lêô XIV đặt mình phục vụ các tín hữu như một người đã lãnh nhận phép rửa giữa những người đã lãnh nhận phép rửa. Vì thế, danh hiệu “Đức Lêô XIV” không thể hoàn toàn xóa đi con người Robert Francis Prevost.
“Đức Giáo hoàng ủng hộ mọi đội, còn Prevost là người của Real Madrid”
Trong chuyến bay tới Madrid hồi tháng 6, một nhà báo đã hỏi Đức Giáo hoàng thích đội nào hơn giữa hai câu lạc bộ lớn của bóng đá Tây Ban Nha là Barça và Real Madrid. Ngài đáp trong tiếng cười vui của mọi người: “Đức Giáo hoàng ủng hộ tất cả các đội, nhưng Prevost là người của Real Madrid”.
Việc Đức Lêô XIV yêu thích Real Madrid, đội thường được gọi là “Đội bóng Hoàng gia”, vốn đã được biết đến qua cuốn sách của ngài với nhà báo Elise Ann Allen. Tuy nhiên, câu trả lời trên cũng cho thấy cách ngài phân biệt giữa hai căn tính của mình, dù được nói trong bối cảnh vui đùa.
Một thành viên của Giáo triều Rôma nhận xét rằng Đức Lêô XIV biết rõ thứ bậc: trước hết, ngài là mục tử của Giáo hội hoàn vũ, nhưng đồng thời đón nhận và đảm trách nhiều căn tính khác nhau.
Trong cuộc đời, Đức Giáo hoàng đã nhiều lần đảm nhận những căn tính mới: từ một tu sĩ khi gia nhập Dòng Thánh Augustinô, với một luật sống mới và những người anh em mới; đến một linh mục, nhà truyền giáo tại Peru, vị lãnh đạo dòng và giám mục. Vị Giáo hoàng sinh tại Hoa Kỳ cũng tự nguyện nhận quốc tịch Peru, một yêu cầu pháp lý đối với người làm giám mục của một giáo phận tại Peru. Điều này khiến ngài trở thành vị Giáo hoàng đầu tiên có hai quốc tịch.
Kinh nghiệm từ các vị tiền nhiệm
Các vị tiền nhiệm của Đức Lêô XIV cũng không hoàn toàn cắt đứt với căn tính riêng tư của mình. Đức Giáo hoàng Phanxicô duy trì điều đó một cách kín đáo; một vài người thân tín từng đến thăm ngài tại căn hộ ở Nhà khách Thánh Marta vào buổi chiều vẫn gọi ngài là “Jorge”.
Trong 12 năm triều đại Giáo hoàng, Đức Phanxicô không trở về quê hương Argentina. Ngài chỉ cho phép mình thực hiện một chuyến đi mang tính cá nhân trong chuyến thăm ngắn năm 2022 tới người anh họ ở Asti, thuộc vùng Piedmont của Italia, nơi thân phụ ngài xuất thân. Việc giữ khoảng cách với quê hương là cách diễn tả điều vị Giáo hoàng Dòng Tên gọi là “sự tử đạo của đời sống tu trì”, nghĩa là hoàn toàn hiến dâng bản thân cho sứ mạng.
Trước đó, tên Joseph Ratzinger đôi khi xuất hiện trên một số công trình thần học của vị Giáo hoàng người Đức. Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI dùng cách này để phân biệt nhà tư tưởng với vị Giáo hoàng, tách các tác phẩm cá nhân khỏi những văn bản thuộc huấn quyền. Trên thực tế, ngài không trích dẫn nhà thần học Ratzinger trong các văn kiện huấn quyền của mình. Các buổi chiều của ngài thường được dành cho việc đọc sách, suy tư và viết lách trong thư viện riêng.
Thời gian riêng tại Castel Gandolfo
Chiều kích hy sinh trong triều đại của Đức Lêô XIV có lẽ không nổi bật như nơi Đức Phanxicô, trong khi chiều kích trí thức cũng không giữ vị trí trung tâm như nơi Đức Bênêđictô XVI. Dẫu vậy, Đức Lêô XIV vẫn dành những khoảng thời gian cá nhân để không phải liên tục thể hiện một “vai trò”.
Đó là một trong những lý do quan trọng khiến ngài trở lại Castel Gandolfo, dinh thự của các Giáo hoàng ở phía nam Rôma, nơi vị tiền nhiệm đã không còn sử dụng. Đức Lêô XIV đến đây mỗi thứ Ba để thực sự nghỉ ngơi trong tuần. Ngài cũng lưu lại đây trong những kỳ nghỉ dài hơn, qua đó có thời gian ở bên gia đình và bạn bè.
“Ngài rất cẩn trọng để không công khai những khoảnh khắc này, nhưng ngài có một đời sống riêng tư trọn vẹn”, một đại sứ làm việc tại Rôma nhận xét. “Những khoảng thời gian bình lặng và thân mật bên những người thân yêu cũng không thể thiếu về mặt thiêng liêng, để ngài trở thành một vị Giáo hoàng tốt lành.”
