Tại Peru, một Thánh lễ đặc biệt đã được cử hành tại giáo xứ Thánh Gioan Tẩy Giả ở Catacaos, vùng Piura, như một dấu chỉ xin lỗi, tưởng niệm và đền bù đối với các cộng đồng bản địa Tallán.
Buổi cử hành diễn ra sau khi các thành viên cộng đồng Catacaos gửi yêu cầu chính thức lên Đức ông Jordi Bertomeu, Ủy viên Tòa Thánh phụ trách tiến trình giải thể Sodalicio de Vida Cristiana. Các cộng đồng này cho biết họ đã trải qua hơn một thập niên bị tước đoạt đất đai, bị hình sự hóa và chịu nhiều hình thức quấy nhiễu liên quan đến các doanh nghiệp mà theo họ có mối liên hệ với Sodalicio.
Trong Thánh lễ, nhiều vị giám mục đã quỳ gối cùng cộng đoàn để đọc kinh “Tôi thú nhận”. Hình ảnh ấy được nhìn nhận như một cử chỉ khiêm nhường, sám hối và liên đới với những người đã chịu đau khổ.
Một lời xin lỗi công khai trước các nạn nhân
Theo thông tin từ Hội đồng Giám mục Peru, Thánh lễ được tổ chức để đáp lại lời thỉnh cầu đền bù của các cộng đồng nông dân thuộc dân tộc Tallán. Đây không chỉ là một nghi thức phụng vụ, nhưng còn là một hành vi nhìn nhận những đau khổ mà các nạn nhân và gia đình họ đã mang trong nhiều năm.
Trong buổi cử hành, lời xin lỗi công khai được đưa ra vì những tổn hại gây ra bởi “một nhóm đã làm hoen ố Giáo hội”. Chính những người tổ chức cũng nhìn nhận rằng cử chỉ này chưa thể đủ để bù đắp hết những mất mát mà các cộng đồng đã phải chịu, nhưng đây là một bước khởi đầu cần thiết trên hành trình sự thật, công lý và chữa lành.
Tham dự Thánh lễ có Đức Hồng y Carlos Castillo, Đức Hồng y Pedro Barreto, Đức Tổng Giám mục Luciano Maza của Piura và Đức Tổng Giám mục Alfredo Vizcarra của Trujillo. Các ngài đã cùng cử hành Thánh lễ cầu cho các nạn nhân, trong bầu khí tưởng niệm và hiệp thông với những gia đình bị ảnh hưởng.
“Chúng tôi đã đến quá muộn”
Theo Hội đồng Giám mục Peru, Đức ông Jordi Bertomeu từng nói với các thành viên cộng đồng tại Tòa Sứ thần Tòa Thánh ở Lima rằng việc cử hành này là một “sự đền bù mang tính biểu tượng, đến rất muộn và vẫn còn chưa đủ”.
Ngài cũng cho biết sáng kiến này được thực hiện theo ý muốn của Đức Giáo hoàng Phanxicô và được Đức Giáo hoàng Lêô XIV xác nhận, với mục tiêu mở ra một tiến trình đền bù và công lý cho các cộng đồng bị tổn thương.
Sau sự kiện, nữ nghị sĩ Ruth Luque cũng thuật lại một lời được cho là của Đức ông Bertomeu trong buổi cử hành tại Catacaos: “Lẽ ra chúng tôi phải đến đây từ 20 năm trước. Hôm nay, chúng tôi xin lỗi anh chị em.”
Theo bà, lời xin lỗi ấy được thực hiện trong tư thế quỳ gối trước thân nhân các nạn nhân và các thành viên cộng đồng, những người đã kiên trì phản đối nạn chiếm đoạt đất đai liên quan đến các doanh nghiệp bị cho là có liên hệ với Sodalicio trước đây.
Tưởng nhớ những người đã mất vì bảo vệ đất đai
Trong nhà thờ Catacaos hôm ấy có sự hiện diện của thân nhân ông Cristino Melchor Flores và bà Guadalupe Zapata Sosa. Hai người này được nhắc đến như những nạn nhân đã qua đời sau khi chống lại tình trạng buôn bán, chiếm đoạt đất đai.
Bên cạnh họ còn có nhiều thành viên của Cộng đồng Nông dân Catacaos. Sự hiện diện của họ biến Thánh lễ trở thành một khoảnh khắc của ký ức, nước mắt và lời cầu nguyện, nhắc lại những năm tháng mà các cộng đồng bản địa đã phải sống trong sợ hãi, tổn thương và im lặng.
Đối với người Tallán, vấn đề trung tâm không chỉ là một lời xin lỗi, nhưng còn là quyền được bảo vệ lãnh thổ, được tôn trọng phẩm giá và được tiếp cận công lý.
Xin lỗi không xóa được đau khổ, nhưng mở ra con đường chữa lành
Nữ nghị sĩ Ruth Luque nhận định rằng việc tham dự lời xin lỗi này là một khoảnh khắc “đầy xúc động, ký ức, đau thương và hy vọng”. Theo bà, lời xin lỗi không thể xóa đi những gì các nạn nhân đã trải qua, cũng không thể trả lại những năm tháng bị lạm dụng, sợ hãi và im lặng.
Tuy nhiên, cử chỉ ấy có ý nghĩa vì công khai nhìn nhận các nạn nhân và mở ra một bước đi hướng tới sự thật và công lý.
Bà cũng nhấn mạnh trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan hữu trách và toàn xã hội trong việc bảo vệ các cộng đồng bản địa, bảo đảm công lý thực sự, bồi thường cho các nạn nhân và gìn giữ lãnh thổ của họ. Theo bà, không một tổ chức nào, dù là tôn giáo, chính trị hay kinh tế, được đặt mình cao hơn phẩm giá con người.
Một cử chỉ sám hối của Giáo hội
Sự kiện tại Catacaos cho thấy một chiều kích quan trọng trong đời sống Giáo hội: khi tội lỗi, sai phạm hoặc sự đồng lõa gây ra tổn thương cho con người, Giáo hội không thể chỉ im lặng hoặc đứng bên lề. Lời xin lỗi, nhất là khi được đặt trong bối cảnh phụng vụ và cầu nguyện, không phải là một hành động mang tính hình thức, nhưng là lời mời gọi hoán cải, trách nhiệm và sửa chữa.
Việc các vị chủ chăn quỳ gối cùng cộng đoàn để đọc kinh “Tôi thú nhận” là một hình ảnh mạnh mẽ. Đó không chỉ là lời thú nhận trước mặt Thiên Chúa, mà còn là lời nhìn nhận trước những con người cụ thể đã bị tổn thương.
Dẫu vậy, như chính những người trong cuộc nhìn nhận, lời xin lỗi chỉ là bước đầu. Công lý, sự thật, việc đền bù và bảo vệ các nạn nhân mới là những điều cần tiếp tục được thực hiện, để vết thương của quá khứ không bị che đậy, nhưng được đưa ra ánh sáng và được chữa lành trong tinh thần Tin Mừng.
