Chiều ngày 20/1/2019, khi vừa đặt chân đến Xã Đoài để bắt đầu sứ vụ mới tại Giáo phận Vinh, Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long đã làm một cử chỉ khiến nhiều người xúc động.
Ngài quỳ xuống.
Hai tay chạm đất.
Rồi cúi mình hôn lên mảnh đất của Giáo phận mà ít tuần sau ngài sẽ chính thức trở thành Giám mục Chính tòa.
Một nụ hôn rất đẹp cho ngày khởi đầu.
Và có lẽ lúc ấy chẳng ai có thể hình dung rằng những năm tiếp theo của vị Giám mục với châm ngôn “Mang vào mình mùi chiên” lại đi qua nhiều biến cố đến vậy.
Ngày 12/2/2019, Đức cha Anphong chính thức nhận sứ vụ Giám mục Chính tòa Vinh. Từ đó đến nay, Giáo phận có những dấu ấn đáng ghi nhận: câu chuyện Cầu Rầm kéo dài nhiều thập niên có bước tiến quan trọng; cộng đoàn Con Cuông dần có được cơ sở ổn định; nhiều hoạt động mục vụ, truyền giáo tiếp tục được mở rộng.
Nhưng bên cạnh những thành quả ấy, nhiệm kỳ của Đức cha Anphong cũng liên tục xuất hiện những câu chuyện khiến dư luận Công giáo đặc biệt quan tâm.
Năm 2023 là vụ Hồ Hữu Hòa được truyền chức tại Philippines bằng những giấy tờ được xác định không phải do Đức cha Anphong ban hành. Một sự việc hiếm gặp, kéo theo hàng loạt câu hỏi về chữ ký, con dấu, trách nhiệm của những người làm việc trong Tòa Giám mục và cách một hồ sơ như vậy có thể đi xa đến thế.
Rồi đến Trại Gáo, nơi những kiến nghị của giáo dân liên quan đến đất đai, tài sản và cách quản lý đã trở thành một câu chuyện kéo dài. Đức cha Anphong từng trực tiếp gặp giáo dân để giải quyết, nhưng những dư âm của sự việc không vì thế mà lập tức chấm dứt.
Tại Thuận Nghĩa, những bất đồng giữa giáo dân và cha xứ, cùng sự việc liên quan đến Thánh lễ Thêm Sức năm 2025, lại một lần nữa đặt cách quản trị và xử lý khủng hoảng của Giáo phận dưới sự chú ý.
Việc hạ chuông Nhà thờ Chính tòa Xã Đoài để chuẩn bị cho dự án xây dựng mới cũng từng tạo nên những tranh luận về kiến trúc, kinh phí và sự tham gia của cộng đoàn.
Và lớn nhất, kéo dài nhất, có lẽ vẫn là câu chuyện giữa Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long và Cha Antôn Đặng Hữu Nam.
Từ những bất đồng trong những năm đầu nhiệm kỳ, việc Cha Antôn bị đình chỉ tác vụ cuối năm 2021, những lá thư, video, cáo buộc và phản hồi công khai, cho đến năm 2026 khi sự việc bước hẳn vào một tiến trình hình sự giáo luật.
Một bên là Giám mục Giáo phận.
Một bên là linh mục thuộc quyền.
Một câu chuyện đã kéo dài nhiều năm và cho đến hôm nay vẫn thu hút sự quan tâm rất lớn của giáo dân.
Bởi vậy, nhìn lại tấm ảnh Đức cha Anphong quỳ hôn đất Xã Đoài năm 2019, người ta có thể có nhiều cảm xúc khác nhau.
Có người nhớ đến một vị mục tử từng lặn lội truyền giáo ở Tây Bắc, từng đi xe máy, đi bộ đến những cộng đoàn xa xôi.
Có người nhớ đến Cầu Rầm, Con Cuông.
Nhưng cũng có người lập tức nhớ tới Hồ Hữu Hòa, Trại Gáo, Thuận Nghĩa hay cuộc đối đầu chưa có hồi kết với Cha Antôn.
Tất cả đều nằm trong cùng một nhiệm kỳ.
Và chính vì thế, nụ hôn ngày ấy càng trở nên đáng suy nghĩ.
Trong Thánh lễ nhận Tòa năm 2019, Đức cha Phêrô Nguyễn Văn Khảm từng nhắc đến cử chỉ của Đức cha Anphong bằng một câu rất đẹp:
“Nụ hôn bắt đầu cho cuộc tình.”
Nhưng cuộc tình nào cũng có thử thách.
Đối với một Giám mục, yêu một Giáo phận có lẽ không chỉ là yêu những ngày hàng vạn người đứng bên đường chào đón, những Thánh lễ đông đảo hay những công trình được hoàn thành.
Đôi khi tình yêu ấy còn phải được chứng minh trong những lúc bất đồng, khi giáo dân đặt câu hỏi, khi linh mục lên tiếng phản đối, khi nội bộ xuất hiện khủng hoảng, và đặc biệt là khi quyền bính của người mục tử bị thử thách bởi chính những người thuộc về đoàn chiên của mình.
Hơn bảy năm đã trôi qua từ nụ hôn ấy.
Mảnh đất Xã Đoài vẫn là mảnh đất Đức cha Anphong từng cúi mình hôn xuống.
Nhưng Giáo phận Vinh của năm 2026 chắc chắn không còn giống Giáo phận Vinh của buổi chiều tháng Giêng năm 2019.
Đã có những thành quả.
Đã có những biến cố.
Đã có những người bảo vệ Đức cha.
Cũng đã có những người thất vọng và công khai chất vấn ngài.
Có những câu chuyện đã khép lại, nhưng cũng có những câu chuyện vẫn chưa biết sẽ kết thúc thế nào.
Và có lẽ bởi vậy, bức ảnh năm ấy hôm nay mang một ý nghĩa khác.
Không chỉ là nụ hôn của ngày nhận nhiệm sở.
Nó giống như một lời hứa âm thầm của người mục tử với mảnh đất mà mình được trao phó.
Một lời hứa mà sau hơn bảy năm, lịch sử của Giáo phận Vinh vẫn đang tiếp tục viết câu trả lời.
Nụ hôn ấy bắt đầu trong bình an.
Còn hành trình phía sau nó, lại đi qua không ít giông bão.
