Ba Lan đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng thể chế căng thẳng khi tranh chấp quyền kiểm soát Tòa án Hiến pháp lan ra đường phố Warsaw, buộc Tổng thống phải cắt ngắn chuyến công du nước ngoài để trở về nước. Trước nguy cơ chia rẽ sâu sắc hơn, các giám mục Công giáo Ba Lan đã đồng loạt lên tiếng kêu gọi kiềm chế, đối thoại và hòa giải. Với người Công giáo Việt Nam, câu chuyện này nhắc nhớ rằng cầu nguyện cho quê hương và cho những người cầm quyền không phải là việc đứng ngoài thời cuộc, mà là một cách sống đức tin giữa những bất đồng.

Khủng hoảng bùng lên ở Warsaw ngày 30/10
Mọi chuyện leo thang vào ngày 30/10, khi trang web của Tòa án Hiến pháp đăng thông báo đình chỉ Chủ tịch Tòa án Bogdan Święczkowski và Phó Chủ tịch Bartłomiej Sochański trong một tháng. Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska, người được quốc hội hiện tại bầu vào Tòa án, cho biết chính bà đã ban hành quyết định này và sẽ đảm nhận việc điều hành Tòa án.
Ban lãnh đạo đương nhiệm của Tòa án bác bỏ quyết định trên, cho rằng trang web đã bị chiếm đoạt trái phép và bà Korwin-Piotrowska không phải là thẩm phán hợp lệ. Trong vòng vài giờ, người biểu tình tụ tập bên ngoài trụ sở Tòa án, có cả các chính trị gia đối lập, cảnh sát phong tỏa khuôn viên và ba người bị bắt giữ sau khi đám đông vượt qua hàng rào, theo hãng tin AP.
Tổng thống Karol Nawrocki khi đó đang trên đường sang Senegal công du. Ông quyết định quay máy bay trở về, với lý do rằng trong thời khắc như thế, Tổng thống phải ở lại Ba Lan. Khi trở về Warsaw và vào trụ sở Tòa án trong đêm, ông đã xảy ra xô xát tại lối vào với nhóm người đứng ở cửa. Người phát ngôn của Tổng thống cáo buộc nhóm này tìm cách ngăn ông vào, trong khi phía bên kia cáo buộc ông đã xô đẩy các thẩm phán. Ngày 31/10, Tổng thống Nawrocki cáo buộc những người đứng sau việc thay đổi lãnh đạo Tòa án đã vi phạm trật tự hiến pháp và chiếm quyền kiểm soát một cơ quan nhà nước bằng vũ lực.
Giám mục Ba Lan: không phân xử đúng sai, chỉ kêu gọi hòa giải
Ngày 31/10, Ban Thường vụ Hội đồng Giám mục Ba Lan ra tuyên bố cảnh báo rằng tranh chấp leo thang quanh Tòa án Hiến pháp đang dẫn tới một cuộc khủng hoảng sâu sắc của nhà nước. Các giám mục khẳng định Giáo hội không có vai trò xác định nguyên nhân tranh chấp hay quy trách nhiệm cho bên nào, nhưng kêu gọi chấm dứt leo thang, mở đối thoại mang tính xây dựng và tìm giải pháp hòa bình.
Các ngài mời gọi mọi người thiện chí ủng hộ mọi nỗ lực hướng tới sự đồng thuận và hòa giải quốc gia, đồng thời cầu nguyện cho những người lãnh đạo được ơn soi sáng và khôn ngoan. Tổng Giám mục Wojciech Polak của Gniezno, Giáo chủ Ba Lan, cũng kêu gọi các bên hạ nhiệt căng thẳng xã hội, tránh leo thang thêm và tìm giải pháp chung qua đối thoại. Ngài mời gọi cầu nguyện để Chúa biến đổi tâm hồn con người, giúp họ sẵn sàng đón nhận sự đồng thuận và hòa giải.
Hồng y Grzegorz Ryś của Kraków thì đi xa hơn khi nhấn mạnh rằng Ba Lan cần chạm tới gốc rễ của những chia rẽ, chứ không chỉ dừng ở một giải pháp bề mặt. Theo ngài, nếu không giải quyết nguyên nhân sâu xa, mọi nỗ lực chỉ là một thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn, mang tính chiến thuật. Ngài nhắc lại lời của Thánh Gioan Phaolô II rằng hòa giải phải sâu sắc ít nhất bằng chính sự chia rẽ.
Ăn chay, cầu nguyện và giữ bình an nội tâm
Bên cạnh lời kêu gọi đối thoại, nhiều giám mục Ba Lan còn mời gọi tín hữu cầu nguyện, ăn chay và đền tội cho quê hương. Hồng y Konrad Krajewski, Tổng Giám mục Łódź, trong Thánh lễ sáng 31/10 tại nhà thờ chính tòa Łódź, trước cộng đoàn có cả các thành viên của cộng đoàn đại kết Taizé, đã xin mọi người cầu nguyện cho tổ quốc và cho những người cầm quyền được ơn khôn ngoan, biết phán đoán đúng đắn, để mang lại hòa bình chứ không phải chia rẽ.
Hồng y Krajewski nhắc rằng nhiều người Ba Lan đã không ngủ được trong đêm trước đó, và ngài mời gọi mỗi người cân nhắc hy sinh, ăn chay vì đất nước, trước khi tình hình trở nên cực kỳ khó kiểm soát. Tổng Giám mục Adrian Galbas của Warsaw cũng kêu gọi tín hữu cầu nguyện cho tổ quốc, cho hòa bình xã hội, và xin những người cầm quyền được ơn thận trọng và khiêm tốn, biết hành động trung thực và đúng pháp luật. Ngài phó thác lời cầu nguyện này cho sự chuyển cầu của Đức Maria, Nữ Vương Ba Lan, và các thánh bổn mạng của đất nước.
Tổng Giám mục Andrzej Przybylski của Katowice kêu gọi cầu nguyện và đền tội cho công lý và tình yêu xã hội, giải quyết vấn đề không bằng vũ lực mà bằng luật pháp hiện hành và đối thoại. Ngài cũng xin đưa lời cầu nguyện cho Ba Lan vào các Thánh lễ và cử hành trong toàn tổng giáo phận. Giám mục Artur Ważny của Sosnowiec thì nhắc lại lời Thánh Phaolô trong Thư gửi tín hữu Rôma: đừng để sự dữ thắng được mình, nhưng hãy lấy sự lành mà thắng sự dữ. Theo ngài, đó không phải là dấu hiệu ngây thơ, mà là một thử thách lương tâm đòi hỏi người Kitô hữu giữ bình an nội tâm và tôn trọng người khác, ngay cả khi luật pháp và cảm xúc trở thành chiến trường.
Các bề trên các dòng tu tại Ba Lan cũng ra tuyên bố chung, cảnh báo rằng những diễn biến quanh Tòa án Hiến pháp đang làm sâu sắc thêm chia rẽ và làm suy yếu niềm tin của công chúng vào các thể chế nhà nước. Các ngài nhấn mạnh hòa bình xã hội không đến từ việc áp đặt ý muốn của mình, mà từ tôn trọng hiến pháp, đối thoại và cầu nguyện cho đất nước trong Thánh lễ, cầu nguyện cộng đoàn và chầu Thánh Thể.
Một tranh chấp kéo dài hơn một thập kỷ
Cuộc đối đầu hiện tại không phải là chuyện mới. Tranh chấp về Tòa án Hiến pháp đã chia rẽ Ba Lan hơn một thập kỷ, gắn với việc ai được ngồi vào Tòa án này kể từ năm 2015, với tư cách của các thẩm phán do quốc hội bầu, việc Tổng thống từ chối tiếp nhận lời tuyên thệ của một số thẩm phán, và những cách hiểu khác nhau về thẩm quyền lãnh đạo Tòa án.
Theo Hiến pháp Ba Lan, Tòa án Hiến pháp gồm 15 thẩm phán do quốc hội bầu, có nhiệm vụ xác định một đạo luật có phù hợp với Hiến pháp hay không. Đây là một tòa án hiến pháp riêng biệt, khác với mô hình Tòa án Tối cao của Hoa Kỳ. Ba Lan cũng có hệ thống quyền hành pháp chia sẻ giữa Thủ tướng, người đứng đầu chính phủ, và Tổng thống được bầu trực tiếp, người có quyền phủ quyết luật. Chính sự phân chia quyền lực này khiến cuộc tranh chấp về Tòa án trở nên nhạy cảm, vì nó chạm tới cán cân giữa các định chế.
Diễn biến mới nhất cũng thu hút sự chú ý quốc tế. Đại sứ Hoa Kỳ tại Ba Lan, ông Tom Rose, ngày 30/10 viết trên mạng xã hội rằng dường như đang diễn ra một cuộc đối đầu chưa từng có về việc chính phủ sử dụng quyền lực nhà nước và tính độc lập của một thể chế hiến pháp. Ông nhấn mạnh Hoa Kỳ không có ý can thiệp vào công việc nội bộ của Ba Lan, nhưng kêu gọi các bên tránh leo thang và bạo lực.
Lời mời cầu nguyện
Giữa những tin tức dồn dập về biểu tình, cảnh sát và tranh cãi pháp lý, tiếng nói chung của các giám mục Ba Lan vẫn rất rõ ràng: đừng để hận thù dẫn đường, hãy cầu nguyện, đối thoại và tìm lại sự đồng thuận. Hòa bình không phải là sự im lặng giả tạo sau một thỏa thuận vội vàng, mà là hoa trái của những tâm hồn được biến đổi, biết đặt lợi ích chung lên trên lợi thế nhất thời của phe mình.
Với người Công giáo Việt Nam, lời kêu gọi ấy cũng là một nhắc nhở gần gũi: mỗi khi quê hương đối diện với bất đồng, chúng ta được mời gọi trở thành người xây cầu nối, chứ không phải người đào sâu thêm hố chia rẽ. Xin cùng cầu nguyện cho Ba Lan, cho các nhà lãnh đạo được ơn khôn ngoan và khiêm tốn, và cho mọi người thiện chí biết lấy sự lành mà thắng sự dữ, để công lý và hòa bình được tuôn chảy như dòng sông.
Nguồn: OSV News
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.