Một bích họa Chúa Giêsu trong vai Mục Tử Nhân Lành vừa được phát hiện trong ngôi mộ ngầm từ thế kỷ III gần thành phố Iznik của Thổ Nhĩ Kỳ. Bức họa được đánh giá là một trong những phát hiện khảo cổ Kitô giáo sơ khai quan trọng nhất trong khu vực, mở ra cánh cửa nhìn vào đức tin của những Kitô hữu đầu tiên.
Đối với người Công giáo Việt Nam, hình ảnh Chúa Giêsu Mục Tử Nhân Lành không hề xa lạ. Chúng ta vẫn nghe lời Chúa trong Tin Mừng Gioan: “Ta là mục tử nhân lành. Mục tử nhân lành hy sinh mạng sống mình vì đoàn chiên” (Ga 10,11), và vẫn mừng lễ Chúa Chiên Lành mỗi năm. Thế nhưng, ít ai ngờ rằng hình ảnh thân thương ấy đã được các Kitô hữu đầu tiên vẽ lên vách mộ của mình từ gần 1.800 năm trước, vào thời đức tin còn bị bách hại dưới ách đế quốc Rôma.
Bức bích họa ấy vừa lộ diện trong cuộc khai quật tại khu mộ cổ Hisardere, gần thành phố Iznik, miền tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ. Các nhà khảo cổ cho biết đây có thể là ví dụ duy nhất còn tồn tại thuộc loại hình này tại Anatolia, và là một trong những bích họa Kitô giáo sơ khai được bảo tồn tốt nhất trong khu vực.

Câu chuyện không chỉ là một phát hiện khảo cổ. Đức tin chúng ta tuyên xưng mỗi Chúa nhật trong Kinh Tin Kính đã được định hình chính tại nơi này: Iznik xưa kia là Nicaea, nơi diễn ra Công đồng Chung đầu tiên của Giáo hội vào năm 325.
Mục Tử Nhân Lành trong ngôi mộ ngầm thế kỷ III
Bức họa được tìm thấy trong tháng 8/2025, khi các nhà khảo cổ khai quật một ngôi mộ ngầm, còn gọi là hypogeum, thuộc khu mộ cổ Hisardere. Trên vách mộ, Chúa Giêsu hiện ra như một người thanh niên trẻ, mặt không râu, mặc áo dài kiểu Rôma, đang vác một con dê trên vai, xung quanh là nhiều loài vật khác cùng cây cỏ hoa lá đang nở rộ.
Bà Gülsen Kutbay, nhà khảo cổ dẫn đầu đoàn khai quật, mô tả đây có thể là ví dụ duy nhất thuộc loại hình này tại Anatolia, và bức họa còn trong tình trạng bảo tồn đặc biệt tốt sau gần hai thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất.
Trước khi Thánh giá trở thành biểu tượng
Với các Kitô hữu sơ khai, Mục Tử Nhân Lành là một trong những hình ảnh trung tâm của đức tin, từ rất lâu trước khi Thánh giá trở thành biểu tượng phổ quát của Kitô giáo. Hình ảnh ấy nói về sự che chở, ơn cứu độ và sự hướng dẫn của Thiên Chúa, bắt nguồn trực tiếp từ Tin Mừng Gioan.
Sống dưới ách cai trị của Rôma, các Kitô hữu thế kỷ III đã mượn mô-típ quen thuộc trong nghệ thuật mục đồng Rôma, những nhân vật vác thú vật trên vai, để diễn tả điều người trong đức tin hiểu rõ: Chúa Kitô là Đấng chăn dắt và hiến mạng vì đoàn chiên.
Ngôi mộ và cộng đồng Kitô hữu sơ khai
Ngôi mộ không chỉ có bức họa Mục Tử Nhân Lành. Toàn bộ gian mộ ngầm, từ tường đến trần, đều được trang trí: chân dung những người đàn ông và phụ nữ giàu có, bên cạnh là những người được các nhà nghiên cứu cho là đầy tớ hay người hầu, cùng chim muông, cây cỏ và hoa lá.
Bên trong mộ có hài cốt của năm người: hai người trẻ tuổi, một trẻ sơ sinh khoảng sáu tháng tuổi, và hai người khác không xác định được tuổi. Ông Eren Erten Ertem, nhà khảo cổ của Bảo tàng Iznik, nhận định các bức họa phản ánh quá trình chuyển đổi từ truyền thống ngoại giáo sang Kitô giáo sơ khai, khi người chết được tưởng nhớ trong niềm hy vọng.
Khu mộ cổ Hisardere được khai quật từ năm 2018, từng là nghĩa trang hoạt động từ thế kỷ II đến thế kỷ V. Công tác bảo tồn vẫn tiếp diễn: các chuyên gia đang cẩn thận làm sạch bề mặt tranh mà không chạm vào lớp sơn gốc.
Nicaea, nơi định hình đức tin chúng ta tuyên xưng
Địa điểm của phát hiện mang một ý nghĩa thần học riêng. Iznik ngày nay chính là Nicaea xưa, nơi vào năm 325, Hoàng đế Constantine đã triệu tập Công đồng Nicaea I, quy tụ các giám mục khắp thế giới Rôma để giải quyết tranh luận về bản tính của Chúa Kitô. Bản Kinh Tin Kính được công đồng này khởi thảo vẫn được các tín hữu Công giáo, Chính thống và Tin Lành đọc lên mỗi Chúa nhật.
Tháng 11/2025, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đến Iznik nhân kỷ niệm 1.700 năm Công đồng Nicaea, cùng các Thượng phụ Đông phương và Tây phương cầu nguyện cho sự hiệp nhất Kitô giáo. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan đã tặng ngài một bức tranh gạch men lấy cảm hứng từ chính bích họa này.
Bức họa trong mộ cổ nhắc chúng ta rằng đức tin không bắt đầu từ những công trình nguy nga, mà từ những con người bình thường dám vẽ niềm tin của mình lên vách mộ, giữa lòng một đế quốc còn thù nghịch với Tin Mừng.
Gần hai thiên niên kỷ sau, bức họa ấy lại hiện ra trước mắt chúng ta, còn nguyên vẹn, như một lời nhắc lặng lẽ mà mạnh mẽ: Chúa Kitô vẫn là Mục Tử, và đoàn chiên của Người vẫn đang trên đường, từ Nicaea xưa cho đến Việt Nam hôm nay.
Theo Aleteia.
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.