Cụm từ “quần đảo Hải Tặc, xã đảo Tiên Hải” vẫn thường xuất hiện trong nhiều bản tin trong nước. Thế nhưng, ít người biết rằng giữa những hải đảo xa đất liền ấy, đã có những ngôi nhà thờ Công giáo hiện diện từ nhiều thập niên qua, như một dấu chỉ âm thầm nhưng mạnh mẽ của đức tin nơi đầu sóng ngọn gió.
Trong một lần tháp tùng phái đoàn đến thăm giáo xứ Hà Tiên, theo lời mời của cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh, chánh xứ Hà Tiên, thuộc giáo phận Long Xuyên, chúng tôi có dịp xuống thuyền ra thăm quần đảo Hải Tặc. Điểm đến đặc biệt trong chuyến đi là hai giáo họ Hòn Tre và Hòn Giang, những cộng đoàn Công giáo nhỏ bé nhưng giàu sức sống giữa biển khơi.
Quần đảo Hải Tặc là tên gọi cũ, bắt nguồn từ việc nơi đây từng là căn cứ của các nhóm cướp biển vào cuối thế kỷ XVII. Tên gọi hành chính hiện nay là xã đảo Tiên Hải. Quần đảo nằm cách đất liền Hà Tiên khoảng 27km, gồm 16 đảo lớn nhỏ, trong đó có 4 đảo có dân sinh sống với hơn 2.000 người.
Trong số cư dân trên đảo, khoảng một phần tư là người Công giáo. Họ quy tụ thành hai giáo họ là Hòn Tre và Hòn Giang, trực thuộc giáo xứ Hà Tiên, giáo phận Long Xuyên. Phần lớn bà con sống bằng nghề biển và các dịch vụ du lịch nhỏ lẻ, nên thu nhập còn bấp bênh, đời sống thiếu thốn nhiều mặt.
Giáo họ Hòn Giang – Thánh Giuse
Theo tài liệu của cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh, vào đầu thập niên 1950, một nhóm gia đình Công giáo do ông Tư Huế từ Quảng Bình di cư vào vùng Hà Tiên rồi ra khai phá Hòn Giang. Giữa vùng đất mới còn nhiều khó khăn, họ dựng một căn nhà nhỏ để cùng nhau đọc kinh, lần chuỗi và giữ đời sống đức tin.
Đến năm 1956, họ đạo Hòn Giang được thành lập với khoảng 20 nóc gia. Gia đình ông Tư Huế đã hiến đất để xây dựng một nhà nguyện nhỏ. Theo thời gian, nhà nguyện này được tu sửa nhiều lần và vẫn còn tồn tại cho đến hôm nay.
Hiện nay, giáo họ Thánh Giuse Hòn Giang gồm cả ba hòn liền kề là Hòn Giang, Hòn Đước và Hòn Ụ, với khoảng 120 giáo dân. Giáo họ mừng lễ bổn mạng vào ngày 1/5, lễ Thánh Giuse Thợ.
Giữa một vùng biển đảo xa xôi, sự hiện diện của nhà thờ Hòn Giang không chỉ là nơi quy tụ phụng vụ, mà còn là điểm tựa tinh thần cho những gia đình Công giáo đang ngày ngày bám biển mưu sinh.
Giáo họ Hòn Tre – Thánh Phanxicô Xaviê
Hòn Tre, còn được gọi là Hòn Đốc, là hòn đảo lớn nhất trong quần đảo Hải Tặc, với diện tích khoảng 11km2. Từ Hòn Tre, du khách có thể nhìn thấy thành phố Kep của Campuchia ở phía xa, cùng núi Tà Lơn hùng vĩ của nước bạn.
Cũng giống như Hòn Giang, nhưng muộn hơn vài năm, một nhóm gia đình Công giáo do ông Bảy Sị và ông Sáu Thợ Cưa từ đất liền ra Hòn Tre lập nghiệp. Những ngày đầu, cuộc sống vô cùng khó khăn, thiếu thốn. Rồi chiến tranh, loạn lạc khiến nhiều gia đình không thể bám trụ, phải quay trở lại đất liền.
Năm 1959, trong thời gian nghỉ hè trên đảo, cha Phêrô Nguyễn Kim Điền đã quy tụ người dân, không phân biệt lương giáo, kể cả những người từng rời đảo nay quay trở lại. Ngài cho xây dựng hai ngôi nhà thờ: một tại Hòn Giang, trên phần đất vườn của gia đình ông Tư Huế; một tại Hòn Tre, ban đầu trên đất của ông Bảy Sị, sau chuyển về phần đất của ông Sáu Thợ Cưa và tồn tại cho đến nay.
Hiện nay, giáo họ Hòn Tre có 386 giáo dân. Nhà thờ Thánh Phanxicô Xaviê, mừng bổn mạng vào ngày 3/12, đã được xây dựng khang trang, bề thế và hiện đại hơn trước rất nhiều.
Với người Công giáo nơi đây, ngôi nhà thờ không chỉ là nơi tham dự Thánh lễ, lãnh nhận các bí tích, mà còn là biểu tượng của sự kiên trì gìn giữ đức tin qua nhiều thế hệ giữa biển đảo xa xôi.
Giáo điểm Cừ Đứt giữa đầm Đông Hồ
Khác với Hòn Tre và Hòn Giang, Cừ Đứt không phải là một hòn đảo giữa biển khơi, mà là một cồn đất nằm giữa đầm Đông Hồ, tách biệt với Hà Tiên, cách khoảng 5km đường chim bay.
Trên cồn đất dài chừng 4km này có hơn 600 hộ dân sinh sống, trong đó có khoảng 40 hộ Công giáo, với tổng cộng hơn 2.300 nhân khẩu chen chúc ven bờ cồn. Nghề chính của bà con là chằm lá dừa, đặt đăng nò, chài cá, bắt cua, trải đáy và các công việc mưu sinh gắn với sông nước.
Cừ Đứt hiện là một giáo điểm truyền giáo do cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh, chánh xứ Hà Tiên, trực tiếp coi sóc.
Mỗi Chúa nhật, các nữ tu Dòng Chúa Quan Phòng đi thuyền sang Cừ Đứt để trao Mình Thánh Chúa cho người già, dạy giáo lý cho trẻ em, đồng thời thuê đò đưa thiếu nhi qua nhà thờ Hà Tiên tham dự Thánh lễ. Sau lễ, các em được lo ăn uống rồi lại được đưa đò trở về cồn.
Mỗi tháng, cha xứ cũng qua Cừ Đứt một lần để dâng lễ và thăm viếng mục vụ. Cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh cùng Ban Hành giáo giáo xứ Hà Tiên đã mua được một mảnh đất để dựng “Nhà làm lễ”. Đây cũng sẽ là nơi dạy giáo lý, dạy văn hóa và tổ chức sinh hoạt cộng đoàn cho giáo dân trên cồn.
Cưỡi sóng tìm chữ: khi các nữ tu là cô giáo
Điểm chung của Hòn Tre, Hòn Giang và Cừ Đứt là đều nằm tách biệt với đất liền. Phương tiện di chuyển gần như chỉ có đường thủy. Vì thế, chuyện học hành của trẻ em trên đảo, trên cồn luôn là một hành trình nhiều gian nan.
Trong chuyến thăm Hòn Giang, chúng tôi thật sự xúc động khi gặp hai nữ tu Dòng Đức Bà Truyền Giáo đang làm giáo viên cấp 1 tại đây. Theo cha Thịnh, Hòn Giang hiện có khoảng 40 em học cấp 1. Từ ngày có các sơ đứng lớp, chất lượng học tập cũng như các mặt giáo dục khác của các em tiến bộ rõ rệt.
Tương lai, giáo họ dự kiến sẽ đón thêm một số con em Công giáo từ Hòn Đước sang Hòn Giang ở lại để được các sơ dạy dỗ. Bên cạnh căn nhà các sơ đang ở, giáo xứ cũng dự tính xây thêm một căn nhà để làm nơi nội trú cho các em.
Tại Hòn Tre, trung tâm của xã đảo Tiên Hải, hiện có trường cấp 1 và cấp 2 với khoảng 200 học sinh. Các em ở Hòn Giang và Hòn Đước sau khi học xong cấp 1, nếu muốn học tiếp cấp 2 thì phải qua Hòn Tre, cách khoảng 3km đường biển. Học xong cấp 2, muốn tiếp tục cấp 3, các em phải vào đất liền Hà Tiên.
Chính vì kinh tế thiếu thốn, giao thông khó khăn, nhiều học sinh ngoài đảo phải nghỉ học sớm. Số em có thể theo học đến cấp 3 chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Trước thực tế đó, mỗi năm giáo xứ Hà Tiên đều lo tập vở miễn phí cho tất cả học sinh trên đảo. Cha xứ cũng nhận nuôi 10 em cấp 2 và cấp 3 để các em có điều kiện tiếp tục ăn học.
Đặc biệt, cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh đã liên kết với nhà trường để đưa các nữ tu Dòng Đức Bà Truyền Giáo tham gia vào hệ thống giáo dục nhà nước. Đây là một nỗ lực rất đáng quý, vì các nữ tu không chỉ đồng hành mục vụ, mà còn trực tiếp đứng lớp, góp phần nâng cao dân trí và mở ra tương lai cho trẻ em vùng đảo.
Hiện giáo xứ Hà Tiên đang tiến hành xây dựng lưu xá, dự kiến mời dòng tu quản lý. Bước đầu, lưu xá đã tiếp nhận 4 em. Mục tiêu là sau khi các em học xong cấp 1 và cấp 2 ngoài đảo, giáo xứ sẽ đưa các em vào Hà Tiên nội trú để tiếp tục học hành đến nơi đến chốn.
Hiện nay, giáo xứ rất cần các ân nhân đỡ đầu học bổng, cơm áo và chi phí sinh hoạt cho các em, để các gia đình có thể yên tâm cho con tiếp tục đi học. Nguồn hỗ trợ này sẽ do chính các nữ tu quản lý.
Tại cồn Cừ Đứt, nơi cũng có trường cấp 1 và cấp 2 với khoảng 200 học sinh, tình trạng học tập cũng gặp nhiều khó khăn tương tự. Vì kinh tế thiếu thốn và việc di chuyển không thuận tiện, tình trạng học sinh bỏ học vẫn còn nhiều. Do đó, việc chăm lo giáo dục cho trẻ em nơi đây là một nhu cầu rất cấp thiết.
Theo cha Thịnh, nhà thờ thường xuyên hỗ trợ cơm gạo, tập vở cho những gia đình đặc biệt nghèo, hiện cố định khoảng 30 hộ. Giáo xứ cũng liên tục kêu gọi các ân nhân gần xa chung tay nâng đỡ người dân trong vùng.
Những mùa hoa đầu tiên trên vùng đảo xa
Nhìn lại những nỗ lực đã thực hiện, cha Giuse Nguyễn Đức Thịnh chia sẻ trong tâm tình tạ ơn: sau hơn một năm, những dự tính mục vụ tại giáo họ Hòn Giang đã bắt đầu đơm hoa. Các nữ tu Dòng Đức Bà Truyền Giáo đã chính thức hiện diện tại đây. Không chỉ cộng tác trong sinh hoạt giáo xứ, các sơ còn trở thành giáo viên theo biên chế, đứng lớp giảng dạy các em theo chương trình chính quy của nhà nước.
Từ ngày được các sơ dạy dỗ, thiếu nhi trên đảo thăng tiến rõ rệt. Các em tham gia tích cực hơn trong sinh hoạt nhà trường và nhà thờ. Những em trước đây còn đánh vần khó khăn, nhút nhát, sợ sệt, nay đã biết đọc Sách Thánh, biết hát solo, trở nên thân thiện, tự tin và năng động hơn.
Năm 2023, cả xóm đạo trên đảo Hòn Giang xa xôi hân hoan trong ngày tân gia Nhà Mục Vụ, biến một ước mơ lâu năm thành hiện thực.
Dẫu vậy, vẫn còn nhiều việc phải làm. Trong đó, việc xây dựng hai lưu xá tại Hòn Tre và Hà Tiên vẫn là một thao thức lớn, để có thêm nơi ăn ở, học tập và sinh hoạt cho các em học sinh nghèo vùng đảo.
Giữa quần đảo Hải Tặc, nay là xã đảo Tiên Hải, những cộng đoàn Công giáo nhỏ bé vẫn âm thầm hiện diện. Họ sống đức tin bằng lời kinh, Thánh lễ, sự hy sinh của các linh mục, nữ tu, và cả những tấm lòng quảng đại đang hướng về vùng biển xa.
Nơi đầu sóng ngọn gió, đức tin không ồn ào nhưng bền bỉ. Những ngôi nhà thờ, lớp học, nhà mục vụ và lưu xá tương lai đang trở thành dấu chỉ hy vọng cho người dân nghèo, đặc biệt là các em nhỏ, để các em có cơ hội đi xa hơn con đường mưu sinh chật vật của cha mẹ mình.
Tác giả: Hà Đình Nguyên
