Cuối tháng 11 này, phần đầu còn sót lại của bức tượng Đức Mẹ bị bom nguyên tử tàn phá tại Nagasaki năm 1945 sẽ sang Hoa Kỳ, lần đầu tiên sau 16 năm. Đoàn do Tổng Giám mục Phêrô Michiaki Nakamura của Tổng Giáo phận Nagasaki dẫn đầu sẽ mang bức tượng đến New York đúng dịp Hội nghị rà soát lần đầu của Hiệp ước Cấm Vũ khí Hạt nhân họp tại trụ sở Liên Hợp Quốc, rồi tiếp tục qua các thành phố gắn với lịch sử vũ khí hạt nhân của nước Mỹ.

Bức tượng chỉ còn lại phần đầu
Bức tượng gốc bằng gỗ, cao khoảng 2 mét tính cả bệ, từng đặt trong nhà thờ chính tòa Urakami, nằm cách tâm nổ của quả bom nguyên tử ngày 9 tháng 8 năm 1945 chỉ khoảng 500 mét. Quả bom đã phá hủy hoàn toàn nhà thờ. Hai tháng sau, vào tháng 10 năm 1945, người ta tìm thấy phần đầu của bức tượng, cháy đen, giữa đống đổ nát. Phần đầu cao khoảng 30 cm này được gìn giữ trong một nhà nguyện bên trong nhà thờ Urakami đã được xây dựng lại, và được gọi là “Đức Mẹ bị bom nguyên tử”.
Đây là lần thứ hai bức tượng sang Mỹ; lần trước là năm 2010, nhân Hội nghị rà soát Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân tại New York.
Hành trình 14 ngày qua năm thành phố
Chuyến thăm kéo dài 14 ngày, bắt đầu ngày 26 tháng 11. Đoàn đến New York ngày 28 tháng 11 để dự Hội nghị rà soát lần đầu của Hiệp ước Cấm Vũ khí Hạt nhân, họp từ ngày 30 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 tại trụ sở Liên Hợp Quốc. Bức tượng sẽ được trưng bày trong một Thánh lễ tại một trường đại học ở New York, và ban tổ chức đang sắp xếp để trưng bày ngay trong trụ sở Liên Hợp Quốc.
Sau New York, đoàn đến Santa Fe, Los Alamos — nơi quả bom nguyên tử đầu tiên được chế tạo — Las Vegas và Seattle. Tại Seattle, đoàn cùng Tổng Giám mục Phaolô D. Etienne dâng Thánh lễ cầu nguyện cho hòa bình tại nhà thờ chính tòa Thánh Giacôbê ngày 7 tháng 12. Đoàn gồm đại diện Tổng Giáo phận Nagasaki và giáo phận Hiroshima, cùng các nạn nhân sống sót sau vụ ném bom (hibakusha).
Chuyến đi đáp lại chuyến thăm Nhật Bản của các giám mục Hoa Kỳ: tháng 8 năm 2023, các Tổng Giáo phận Santa Fe, Seattle, Nagasaki và giáo phận Hiroshima cùng thành lập “Đối tác vì một thế giới không vũ khí hạt nhân”, và tháng 8 năm 2025 một phái đoàn lớn của Hoa Kỳ đã đến Hiroshima và Nagasaki nhân kỷ niệm 80 năm vụ ném bom.
“Bức tượng sẽ nói thay những người không còn cất tiếng được”
Phát biểu trong cuộc họp báo ngày 2 tháng 11 tại Nagasaki, Tổng Giám mục Nakamura nói: “Chúng tôi tin rằng bức tượng sẽ chuyển tải nhiều tiếng nói, trong đó có tiếng nói của những người đã chết trong vụ ném bom nguyên tử và những nạn nhân hibakusha không còn cất tiếng được.” Ông cũng bày tỏ hy vọng bức tượng sẽ “trông nom Nhật Bản để chính phủ nước này giữ vai trò dẫn đầu trong nỗ lực cấm vũ khí hạt nhân”.
Đức Tổng Giám mục hưu trí Giuse Mitsuaki Takami của Nagasaki, mẹ ngài mang thai ngài được ba tháng khi quả bom rơi xuống thành phố, nhắc lại rằng người Công giáo Urakami đã giữ vững đức tin qua 260 năm bị bách hại, rồi mất khoảng 30 năm xây dựng nhà thờ trong cảnh nghèo khó, để rồi nhà thờ bị phá hủy chỉ 20 năm sau đó. Hơn 8.500 trong số 12.000 giáo dân của giáo xứ, gồm linh mục, tu sĩ và giáo dân, đã qua đời trong ba tháng sau vụ ném bom. “Bất kể lý do hay sự biện minh nào, sự thật là Hoa Kỳ đã thả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki,” Đức Tổng Giám mục Takami nói. “Tượng Đức Mẹ bị bom nguyên tử vẫn chuyển tải sinh động sự thật đó cho đến hôm nay.”
Ông cũng mong bức tượng nhắc người Mỹ nhớ rằng Đức Mẹ là Đấng họ cũng tôn kính, và mời cộng đồng quốc tế suy nghĩ về cái giá của vũ khí hạt nhân so với hàng triệu người đang đói nghèo.
Vì sao tin này quan trọng với người Công giáo Việt Nam
Người Việt Nam hiểu chiến tranh qua ký ức của chính gia đình mình: nhiều gia đình Công giáo vẫn còn người thân là nạn nhân của bom đạn, chất độc, hoặc đã mất người thân trong chiến tranh. Câu chuyện Urakami vì thế không xa lạ: một cộng đoàn nhỏ bé giữ đạo trong bí mật suốt hơn hai thế kỷ rưỡi bị bách hại, xây được nhà thờ rồi mất tất cả trong một buổi sáng, nhưng đức tin thì không mất. Với độc giả Việt Nam, bức tượng Đức Mẹ cháy đen là hình ảnh rất gần gũi: Đức Mẹ đứng giữa đổ nát, vẫn còn đó, vẫn nhìn về phía con cái mình.
Tháng 11 là tháng Giáo hội cầu nguyện cho các linh hồn, khi nhiều giáo xứ Việt Nam tổ chức lễ cầu hồn và viếng nghĩa trang. Đoàn Nagasaki lên đường đúng dịp cuối tháng 11 như một lời nhắc: nhớ người đã chết vì chiến tranh phải đi cùng quyết tâm không để chiến tranh lặp lại.
Về mặt giáo lý, Giáo hội Công giáo dạy việc sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt là trái với luân lý, và các Đức Giáo Hoàng liên tục kêu gọi giải trừ vũ khí hạt nhân. Đức Giáo Hoàng Phanxicô từng khẳng định ngay cả việc sở hữu vũ khí hạt nhân cũng không thể chấp nhận về mặt luân lý, và Đức Giáo Hoàng Lêô XIV tiếp nối lập trường đó. Chuyến đi của bức tượng Đức Mẹ Nagasaki nằm trong cùng một dòng chảy: Giáo hội không chỉ lên án chiến tranh bằng lời nói, mà dùng cả những chứng tích cụ thể để lay động lương tâm.
Một điểm đáng suy nghĩ là Nhật Bản, nước duy nhất từng chịu bom nguyên tử trong chiến tranh, đến nay vẫn chưa ký Hiệp ước Cấm Vũ khí Hạt nhân, vì chính phủ nước này dựa vào chiếc ô hạt nhân của Hoa Kỳ để bảo đảm an ninh. Các giám mục Nhật Bản không giấu sự thất vọng, và việc mang bức tượng sang Mỹ cũng là cách họ gây sức ép lên chính chính phủ của mình. Với người Công giáo Việt Nam, đây là bài học về sự nhất quán: đức tin không dừng ở lời cầu nguyện trong nhà thờ, mà phải thành tiếng nói công khai trước những vấn đề lớn của thời đại.
Câu hỏi thường gặp
Hiệp ước Cấm Vũ khí Hạt nhân là gì? Đây là hiệp ước quốc tế cấm phát triển, thử nghiệm, sản xuất, sở hữu và sử dụng vũ khí hạt nhân, có hiệu lực từ năm 2021. Hội nghị rà soát lần đầu họp từ ngày 30 tháng 11 đến ngày 4 tháng 12 năm 2026 tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York.
Vì sao Nhật Bản chưa ký hiệp ước này? Nhật Bản dựa vào liên minh an ninh với Hoa Kỳ, trong đó có chiếc ô hạt nhân, nên chính phủ nước này cho rằng chưa thể tham gia hiệp ước cấm hoàn toàn vũ khí hạt nhân. Lập trường này vấp phải sự chỉ trích của các nạn nhân sống sót và các giám mục Nhật Bản.
Tượng Đức Mẹ Nagasaki có gì đặc biệt? Bức tượng gỗ cao khoảng 2 mét từng đặt trong nhà thờ chính tòa Urakami, nhà thờ lớn nhất châu Á thời bấy giờ. Sau vụ ném bom ngày 9 tháng 8 năm 1945, chỉ còn phần đầu cao khoảng 30 cm được tìm thấy cháy đen trong đống đổ nát, và được gìn giữ đến nay như một chứng tích sống động về thảm họa bom nguyên tử và đức tin bền bỉ của cộng đoàn Urakami.
Một chứng tích nhỏ bé, một thông điệp lớn lao
Bức tượng Đức Mẹ Nagasaki chỉ còn lại phần đầu cao chừng 30 cm, cháy đen, không còn nguyên vẹn. Nhưng chính sự không nguyên vẹn ấy lại là sức mạnh của nó: người ta không thể nhìn bức tượng mà không nhớ đến 210.000 người đã chết ở Hiroshima và Nagasaki vào cuối năm 1945, và 8.500 giáo dân Urakami đã ra đi trong ba tháng sau vụ nổ. Đoàn Nagasaki không mang theo một món đồ triển lãm, mà mang theo một lời chất vấn lặng lẽ: hòa bình không tự nhiên mà có, nó phải được chọn lựa, lần này đến lần khác, bởi từng thế hệ.
Bài gốc:
- UCA News — “Japan’s bishops take bomb-damaged statue to US in peace campaign”: https://www.ucanews.com/news/japans-bishops-take-bomb-damaged-statue-to-us-in-peace-campaign/116049
- Kyodo News — “Plans unveiled to bring Nagasaki’s A-bombed Virgin Mary to U.S.”: https://english.kyodonews.net/articles/-/90147
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.