Một độc giả hỏi: Khi đọc kinh Thú nhận trong Thánh lễ, đến câu “Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng”, người tín hữu có bắt buộc phải đấm ngực không?
Cử chỉ đấm ngực khi đọc kinh Thú nhận là một hành vi phụng vụ có ý nghĩa rất sâu xa. Đây không chỉ là một thói quen bên ngoài, nhưng là dấu chỉ diễn tả lòng thống hối, sự khiêm nhường và ý thức mình là tội nhân trước mặt Thiên Chúa.
Từ rất sớm trong truyền thống Giáo hội, cử chỉ này đã được nhắc đến. Ngay từ thế kỷ IV, Thánh Giêrônimô và Thánh Augustinô đã nói đến việc các tín hữu đấm ngực khi đọc lời thú nhận tội lỗi. Hành vi ấy nhằm diễn tả việc con người muốn đưa ra ánh sáng những điều còn ẩn giấu trong lòng, đồng thời xin Thiên Chúa thanh tẩy tâm hồn mình.
Vì sao lại đấm ngực?
Trong truyền thống Kitô giáo, ngực được hiểu như nơi tượng trưng cho cõi lòng con người. Từ lòng người mà phát sinh những tư tưởng, ước muốn, chọn lựa tốt lành hay sai trái.
Bởi vậy, khi dùng tay đấm ngực, người tín hữu như muốn nói rằng: chính tôi là người có lỗi; chính lòng tôi cần được hoán cải; chính con tim tôi cần được Thiên Chúa đổi mới.
Cử chỉ ấy cũng gợi lại lời Thiên Chúa trong sách ngôn sứ Êdêkien: Người sẽ ban cho dân Người một quả tim mới, lấy khỏi họ quả tim chai đá và ban cho họ quả tim bằng thịt biết yêu thương.
Đấm ngực vì thế không phải là hành động mang tính hình thức, càng không phải làm cho có, nhưng là một lời cầu nguyện bằng thân xác. Người tín hữu xin Chúa phá vỡ sự cứng cỏi trong lòng, giúp mình thoát khỏi tội lỗi, khỏi sự lười biếng thiêng liêng và biết trở về với Chúa bằng tâm hồn khiêm nhường.
Truyền thống phụng vụ của Giáo hội
Trước cuộc canh tân phụng vụ sau Công đồng Vatican II, các tín hữu còn có thói quen đấm ngực trong một số lời kinh khác, chẳng hạn khi đọc hoặc hát “Lạy Chiên Thiên Chúa, Đấng xóa tội trần gian, xin thương xót chúng con”, hoặc khi đọc lời trước khi hiệp lễ: “Lạy Chúa, con chẳng đáng Chúa ngự vào nhà con…”
Theo các tài liệu phụng vụ, cử chỉ đấm ngực khi đọc “Lạy Chiên Thiên Chúa” đã được biết đến từ khoảng thế kỷ XIV, còn cử chỉ đấm ngực khi đọc “Lạy Chúa, con chẳng đáng…” xuất hiện trong một bản thảo Tây Ban Nha vào cuối thế kỷ XV.
Ngày nay, trong Thánh lễ, cử chỉ đấm ngực được thực hiện rõ ràng nhất khi đọc kinh Thú nhận, đến câu: “Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng.” Việc lặp lại ba lần không chỉ nhấn mạnh đến lời thú nhận tội lỗi, mà còn giúp người tín hữu tập trung hơn vào ý nghĩa của lời mình đang đọc.
Có bắt buộc không?
Trong phụng vụ hiện nay, khi đọc kinh Thú nhận, đến câu “Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng”, người tín hữu được mời gọi đấm ngực như một cử chỉ diễn tả lòng thống hối. Đây là cử chỉ phụng vụ có ý nghĩa và nên được thực hiện cách ý thức, trang nghiêm.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải là làm cử chỉ thật mạnh hay thật lớn, mà là làm với tâm tình sám hối chân thành. Nếu chỉ đấm ngực theo thói quen, nhưng lòng không thật sự nhận mình yếu đuối và cần ơn tha thứ của Chúa, thì cử chỉ ấy dễ trở thành hình thức.
Đức Bênêđictô XVI từng nhấn mạnh rằng cử chỉ đấm ngực không chỉ về người khác, nhưng chỉ về chính mình là kẻ có tội. Đó là một cử chỉ cầu nguyện đầy ý nghĩa.
Cử chỉ này cũng gợi lại hình ảnh người thu thuế trong Tin Mừng Luca. Ông đứng xa xa, không dám ngước mắt lên trời, vừa đấm ngực vừa thưa: “Lạy Thiên Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi.”
Vì thế, khi đấm ngực trong kinh Thú nhận, người tín hữu không chỉ làm theo một nghi thức, nhưng đang đặt mình vào thái độ khiêm nhường của người thu thuế: nhận ra tội lỗi của mình, xin Chúa xót thương và quyết tâm trở về với Người.
Nói cách ngắn gọn, đấm ngực khi đọc “Lỗi tại tôi…” là một cử chỉ phụng vụ nên được thực hiện, vì nó diễn tả lòng sám hối của người tín hữu. Nhưng điều cốt lõi vẫn là tâm tình bên trong: biết khiêm nhường nhìn nhận tội lỗi của mình và xin Thiên Chúa ban ơn hoán cải.
