Đền thờ Thánh Phêrô, ngôi thánh đường biểu tượng nhất của Giáo hội Công giáo, tròn 400 năm cung hiến trong năm nay. Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ cử hành Thánh lễ kỷ niệm vào ngày 18/11. Nhìn lại bốn thế kỷ, câu chuyện của ngôi đền là câu chuyện về niềm hy vọng mọc lên từ một nấm mộ.
Đền thờ Thánh Phêrô là nơi mà rất nhiều người Công giáo Việt Nam mơ ước một lần được đặt chân tới. Năm nay, ngôi thánh đường ấy tròn 400 năm cung hiến, và Đức Thánh Cha Lêô XIV sẽ cử hành Thánh lễ kỷ niệm vào ngày 18/11 tới. Nhân dịp này, hãng tin OSV News đã trò chuyện với nhà sử học nghệ thuật Elizabeth Lev về những gì làm nên sức sống bền bỉ của ngôi đền.
Ít ai ngờ khởi đầu của Đền thờ Thánh Phêrô lại khiêm tốn đến thế. Vào khoảng năm 190, nơi đây chỉ là một bức tường gạch sơn đỏ với vài bàn thờ bằng đá cẩm thạch trên sườn đồi, đánh dấu mộ của Thánh Phêrô. Đến thế kỷ IV, hoàng đế Constantine cho xây một vương cung thánh đường bao quanh khu mộ. Sau gần một nghìn năm, ngôi đền bắt đầu nghiêng dần, đến mức khách hành hương có thể thấy những thanh gỗ chống đỡ phía sau.

Từ bức tường gạch đỏ đến ngôi đền vĩ đại
Quyết định gây chấn động nhất đến vào năm 1506, khi Đức Giáo hoàng Julius II cho phá bỏ ngôi đền cũ để xây một ngôi đền hoàn toàn mới, ngay trên vị trí mộ Thánh Phêrô. Kiến trúc sư Donato Bramante được giao trọng trách này, nhưng ông qua đời mà không để lại chỉ dẫn hoàn thiện công trình, đến nỗi người đương thời gọi ông là “Maestro Ruinante”, nghĩa là “Bậc thầy phá hoại”. Giữa lúc ấy, cuộc Cải cách Tin Lành nổ ra, và công trình dở dang chỉ còn vài hàng ghế với mộ Thánh Phêrô ở giữa.
Chính từ đống tro tàn đó, Michelangelo đã bước vào và dành 19 năm cuối đời để dựng nên mái vòm kỳ vĩ, đến nay vẫn là dấu ấn không thể nhầm lẫn của thành Rôma. Ông từng nói mình làm việc ấy “vì vinh quang Thiên Chúa, vì danh dự của Thánh Phêrô và vì phần rỗi linh hồn tôi”. Toàn bộ công trình kéo dài 120 năm, qua tay 12 kiến trúc sư và 20 vị giáo hoàng, để rồi được cung hiến vào ngày 18/11/1626.
Mộ Thánh Phêrô: Hạt giống nảy mầm suốt 2.000 năm
Dù trải qua bao biến động, trung tâm của ngôi đền không bao giờ thay đổi: đó vẫn là mộ của Thánh Phêrô, vị giáo hoàng đầu tiên. Thánh Phêrô đã bị giết vì một tội mà ngài không phạm, rồi thi hài bị vùi xuống đất như một thứ bỏ đi. Nhưng chính nơi bị coi là tận cùng ấy lại trở thành hạt giống. Bà Lev nói: “Người Rôma không nhận ra rằng khi họ vứt bỏ thi hài ngài như rác rưởi, họ thực ra đã gieo một hạt giống.”
Bước lên quảng trường, hai hàng cột vòng cung của Bernini mở ra như đôi tay ôm lấy mọi người bước vào. “Bất kể bạn đến từ đâu, thuộc tôn giáo hay hoàn cảnh nào, bạn đều được đón vào một câu chuyện, trong đó thất bại không phải là dấu chấm hết, và từ sự xấu xí, vẻ đẹp vẫn có thể nảy sinh,” bà Lev chia sẻ.
Nhân dịp kỷ niệm 400 năm, Vatican đã công bố một số nâng cấp cho ngôi đền, gồm cải tiến công nghệ và hệ thống giám sát kết cấu. Trước đó, tổ chức Hiệp sĩ Columbus đã tài trợ trùng tu tán che Bernini trên bàn thờ chính và bàn thờ Ngai tòa Thánh Phêrô. Với bà Lev, những công trình ấy mới thật sự quan trọng, vì chúng hướng ánh nhìn của người đến viếng về đúng mục đích của ngôi đền: tôn kính mộ Thánh Phêrô.
Bước vào đền thờ: Kinh ngạc, vui mừng và hy vọng
Hơn 25 năm dẫn khách tham quan, bà Lev nhận thấy hai phản ứng thường gặp nhất nơi những người bước qua cửa đền thờ: kinh ngạc và vui mừng. Sự choáng ngợp trước không gian rộng lớn nhanh chóng nhường chỗ cho một cảm xúc rất riêng tư: ngay phía bên phải lối vào là tượng Pietà của Michelangelo, hình ảnh Đức Mẹ ôm lấy thân xác Chúa Giêsu sau khi hạ xuống khỏi thập giá.
“Đó không phải là sự hùng vĩ hay khải hoàn, mà là sự chấp nhận đau khổ, là cảm giác hy vọng giữa bóng tối,” bà Lev nói. Bà thấy trên gương mặt họ cùng một nỗi khao khát được thấu hiểu và bước vào kinh nghiệm của mất mát, đau khổ và hy vọng. Thông điệp của ngôi đền là: dù bóng tối có dày đặc đến đâu, hy vọng vẫn cứu rỗi.
Bà Lev yêu thích dịp kỷ niệm này cũng vì Đền thờ Thánh Phêrô từng là một dự án xây dựng đầy ác mộng: 120 năm thi công, 12 kiến trúc sư, 20 vị giáo hoàng, cuộc Cải cách nổ ra ngay giữa lúc xây dựng. Vậy mà khi bước vào trong, người ta không thấy gì trong số đó. Bà gọi ngôi đền là “gương mặt điềm tĩnh của Giáo hội Công giáo”, bởi nó khiến 2.000 năm lịch sử trông thật nhẹ nhàng dưới bàn tay quan phòng.
Với người Công giáo Việt Nam, câu chuyện 400 năm của Đền thờ Thánh Phêrô nhắc nhớ một điều giản dị mà sâu sắc: Giáo hội được xây trên nền móng là mộ của một vị tử đạo, và chính từ nơi tưởng như đã kết thúc, Thiên Chúa đã làm nảy sinh sự sống mới. Mái vòm sừng sững trên mộ Thánh Phêrô mời gọi mỗi tín hữu giữ vững niềm hy vọng: thất bại không phải là dấu chấm hết, đau khổ không phải là lời cuối cùng.
Ngày 18/11 tới, khi Đức Thánh Cha Lêô XIV cử hành Thánh lễ kỷ niệm 400 năm cung hiến Đền thờ Thánh Phêrô, người Công giáo khắp nơi có thể hiệp ý cầu nguyện để ngôi đền ấy tiếp tục là dấu chỉ hy vọng cho thế giới.
Theo OSV News.
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.