Tấm khăn liệm Turin từ lâu được nhiều tín hữu tôn kính như tấm vải từng dùng để an táng Chúa Giêsu sau cuộc khổ nạn. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những thánh tích gây nhiều tranh luận nhất, vì vừa có giá trị thiêng liêng sâu xa, vừa có nhiều câu hỏi lịch sử và khoa học chưa hoàn toàn khép lại.
Tấm khăn liệm Turin là gì?
Tấm khăn liệm Turin, thường được gọi là Holy Shroud hoặc Santa Sindone, là một tấm vải lanh lớn đang được lưu giữ tại Nhà thờ Chính tòa Turin, nước Ý. Trên tấm vải này có hình ảnh mờ của một người nam, gồm cả mặt trước và mặt sau thân thể. Người ấy mang nhiều dấu vết phù hợp với một cuộc khổ hình đóng đinh, như vết thương ở tay chân, vùng sườn, đầu và lưng.
Chính vì các dấu tích ấy, từ nhiều thế kỷ qua, nhiều tín hữu Công giáo đã tôn kính Tấm khăn liệm Turin như tấm vải từng dùng để bọc thi hài Chúa Giêsu sau khi Người được hạ xuống khỏi thập giá.
Tuy nhiên, cần nói rõ ngay từ đầu: Giáo hội Công giáo không buộc tín hữu phải tin Tấm khăn liệm Turin là khăn an táng thật của Chúa Giêsu. Đây không phải là một tín điều. Người Công giáo có thể tôn kính Tấm khăn liệm như một dấu chỉ giúp suy niệm về cuộc khổ nạn của Chúa, nhưng đức tin Kitô giáo không đặt nền trên việc thánh tích này có được chứng minh là thật hay không.
Điều chắc chắn về lịch sử của Tấm khăn liệm Turin
Theo trang chính thức của Tấm khăn liệm, các chứng cứ lịch sử chắc chắn đầu tiên về tấm vải này xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ XIV. Khi đó, hiệp sĩ người Pháp Geoffroy de Charny đã đặt Tấm khăn liệm tại nhà thờ do ông xây dựng ở Lirey, vùng Champagne, nước Pháp.
Trước thế kỷ XIV, có nhiều giả thuyết liên hệ Tấm khăn liệm với Giêrusalem, Tiểu Á hoặc Constantinople. Tuy nhiên, chính nguồn chính thức của Tấm khăn liệm cũng nhấn mạnh rằng việc dựng lại một đường đi lịch sử rõ ràng cho giai đoạn này là rất khó. Vì thiếu dữ kiện chắc chắn, các giả thuyết cần được trình bày cách thận trọng, tránh những khẳng định dễ dãi hoặc giàu tưởng tượng nhưng thiếu kiểm chứng.
Năm 1453, Tấm khăn liệm trở thành tài sản của nhà Savoy. Năm 1578, tấm vải được đưa về Turin và từ đó gắn liền với thành phố này. Sau nhiều biến cố lịch sử, Tấm khăn liệm hiện được lưu giữ tại Nhà thờ Chính tòa Turin.
Hiện nay Tấm khăn liệm Turin đang ở đâu?
Tấm khăn liệm Turin hiện được đặt trong Nhà thờ Chính tòa Turin, tại nhà nguyện bên trái, dưới khu vực gọi là Khán đài Hoàng gia. Tuy nhiên, khách hành hương không thể nhìn thấy trực tiếp tấm vải trong điều kiện bình thường.
Tấm khăn được bảo quản trong một hộp chuyên dụng, rồi đặt bên trong một thùng kim loại lớn để bảo vệ. Tấm vải chỉ được đưa ra trưng bày trong những dịp đặc biệt gọi là ostensione, tức là cuộc trưng bày công khai. Không có lịch cố định cho việc trưng bày này; theo thông tin chính thức, Đức Giáo hoàng là người quyết định khi nào Tấm khăn liệm được đưa ra cho công chúng kính viếng.
Điều này cho thấy Giáo hội đối xử với Tấm khăn liệm bằng sự tôn trọng và thận trọng. Không phải lúc nào thánh tích cũng được đưa ra để thu hút đám đông, nhưng được bảo quản cẩn mật và chỉ trưng bày trong những dịp được cân nhắc kỹ lưỡng.
Khoa học nói gì về Tấm khăn liệm Turin?
Tấm khăn liệm Turin là một trong những thánh tích được nghiên cứu nhiều nhất trong lịch sử hiện đại. Năm 1898, nhiếp ảnh gia Secondo Pia chụp ảnh Tấm khăn liệm và phát hiện điều gây chú ý: hình ảnh trên tấm vải khi nhìn ở dạng âm bản lại hiện rõ khuôn mặt và thân thể người bị đóng đinh hơn ảnh nhìn bình thường. Từ đó, Tấm khăn liệm bước vào thời kỳ được nghiên cứu bằng nhiều phương pháp khoa học.
Một dấu mốc quan trọng là cuộc định tuổi carbon năm 1988. Khi đó, các mẫu rất nhỏ được lấy từ Tấm khăn liệm và gửi đến ba phòng thí nghiệm tại Arizona, Oxford và Zurich. Kết quả công bố trên tạp chí Nature cho rằng vải có niên đại trong khoảng năm 1260–1390, tức thuộc thời Trung cổ.
Kết quả này khiến nhiều người cho rằng Tấm khăn liệm không thể là khăn an táng của Chúa Giêsu vào thế kỷ I. Tuy nhiên, cuộc tranh luận không dừng lại ở đó. Một số nhà nghiên cứu cho rằng mẫu được lấy từ một khu vực có thể đã bị ảnh hưởng bởi sửa chữa, ô nhiễm hoặc các yếu tố khác. Năm 2020, một bài nghiên cứu trên Journal of Archaeological Science Reports xem xét lại dữ liệu định tuổi năm 1988 và cho rằng dữ liệu của Tấm khăn liệm có tính không đồng nhất, đồng thời đề nghị cần thêm các thí nghiệm để kiểm tra các giả thuyết.
Nói cách khác, về mặt khoa học, Tấm khăn liệm Turin vẫn là một vấn đề còn gây tranh luận. Có những dữ kiện đặt ra nghi vấn về tính xác thực, nhưng cũng có những câu hỏi chưa được giải thích trọn vẹn, đặc biệt là cách hình ảnh trên tấm vải được hình thành.
Giáo hội nhìn nhận Tấm khăn liệm thế nào?
Giáo hội Công giáo không tuyên bố Tấm khăn liệm Turin chắc chắn là khăn an táng của Chúa Giêsu. Đây là điểm rất quan trọng khi viết về chủ đề này. Nếu trình bày như thể Giáo hội đã chính thức xác nhận tuyệt đối, đó là cách viết không chính xác.
Tuy nhiên, các Đức Giáo hoàng trong thời hiện đại vẫn nhiều lần bày tỏ lòng tôn kính trước Tấm khăn liệm. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Đức Bênêđictô XVI và Đức Phanxicô đều đã cầu nguyện hoặc nhắc đến Tấm khăn liệm như một dấu chỉ mạnh mẽ giúp người tín hữu chiêm ngắm khuôn mặt của Chúa Kitô chịu khổ nạn.
Năm 2010, Đức Bênêđictô XVI đã cầu nguyện trước Tấm khăn liệm tại Turin và gọi đây là cơ hội để suy niệm về mầu nhiệm vượt qua, về Chúa Kitô chịu đóng đinh và phục sinh. Năm 2015, Đức Phanxicô cũng hành hương đến Turin trong dịp trưng bày Tấm khăn liệm, nhấn mạnh việc chiêm ngắm khuôn mặt Chúa Kitô nơi những người đau khổ.
Điều đó cho thấy cách tiếp cận đúng của Giáo hội: không biến Tấm khăn liệm thành “bằng chứng bắt buộc” cho đức tin, nhưng xem đây là một hình ảnh có sức đánh động, giúp người tín hữu suy niệm sâu hơn về cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu.
Vậy Tấm khăn liệm Turin có thật là khăn an táng Chúa Giêsu không?
Câu trả lời trung thực là: hiện nay chưa có kết luận chắc chắn được mọi phía chấp nhận.
Về lịch sử, chứng cứ chắc chắn nhất chỉ bắt đầu từ thế kỷ XIV. Về khoa học, kết quả carbon năm 1988 nghiêng về niên đại Trung cổ, nhưng vẫn có các tranh luận liên quan đến mẫu xét nghiệm và tính đồng nhất của dữ liệu. Về đức tin, Giáo hội không buộc tín hữu phải tin Tấm khăn liệm là khăn an táng thật của Chúa Giêsu.
Tuy nhiên, điều đó không làm mất đi giá trị thiêng liêng của Tấm khăn liệm đối với nhiều tín hữu. Trên tấm vải ấy, người ta nhìn thấy hình ảnh một con người bị đánh đập, bị đóng đinh, bị đâm thâu và chịu chết. Dù người ta còn tranh luận về nguồn gốc lịch sử, hình ảnh ấy vẫn dẫn người Kitô hữu trở về với trung tâm đức tin: Chúa Giêsu đã chịu khổ nạn, chịu chết và sống lại để cứu độ nhân loại.
Điều nhiều tín hữu chưa được nghe
Có lẽ điều nhiều tín hữu Công giáo chưa được nghe là: Giáo hội rất thận trọng với Tấm khăn liệm Turin. Giáo hội không dùng Tấm khăn liệm để thay thế Tin Mừng, cũng không bắt ai phải tin đây chắc chắn là khăn an táng của Chúa Giêsu.
Điều đáng quý nơi Tấm khăn liệm không chỉ nằm ở câu hỏi “thật hay giả”, mà còn ở lời mời gọi thiêng liêng. Khi chiêm ngắm hình ảnh người chịu đóng đinh trên tấm vải, người tín hữu được mời gọi nhớ đến giá máu của ơn cứu độ, đến thân thể đau khổ của Chúa Kitô, và đến những khuôn mặt đang đau khổ trong thế giới hôm nay.
Vì thế, cách hiểu đúng về Tấm khăn liệm Turin không phải là biến nó thành một câu chuyện giật gân, cũng không phải vội vàng phủ nhận tất cả. Cách hiểu đúng là nhìn nhận các dữ kiện lịch sử và khoa học một cách trung thực, đồng thời để hình ảnh ấy dẫn tâm hồn trở về với mầu nhiệm Thập giá.
Nếu Tấm khăn liệm Turin thật sự là khăn an táng của Chúa Giêsu, đó là một chứng tích kỳ diệu. Nếu chưa thể chứng minh chắc chắn, nó vẫn là một lời nhắc mạnh mẽ về Đấng đã chịu thương tích vì nhân loại. Với người Công giáo, điều quan trọng nhất không phải là thắng một cuộc tranh luận, mà là biết chiêm ngắm Chúa Kitô chịu đóng đinh với lòng tin, sự khiêm nhường và lòng biết ơn.
