Dù ngày nay cả thế giới biết đến Đấng Cứu Thế với danh xưng “Jesus” trong tiếng Anh, thì trong bối cảnh Do Thái thời xưa, tên của Người nhiều khả năng là “Yeshua”, một tên gọi có nghĩa là “ơn cứu độ”.
Qua nhiều thế kỷ, tên của Chúa Giêsu đã đi qua nhiều ngôn ngữ: từ tiếng Hípri/Aram là Yeshua, sang tiếng Hy Lạp là Iēsous, rồi tiếng Latinh là Iesus, và cuối cùng trở thành “Jesus” trong tiếng Anh ngày nay.
Đối với các Kitô hữu, Chúa Giêsu Nagiarét là Con Thiên Chúa, Đấng Cứu Độ trần gian. Nhưng xét về phương diện lịch sử, Người cũng đã sống giữa dân Do Thái tại miền Giuđê vào thế kỷ I. Vì thế, khi còn sống trên trần gian, Người được gọi bằng một tên Do Thái, chứ không phải bằng hình thức tên gọi quen thuộc trong tiếng Anh hiện nay.
Tên “Jesus” là kết quả của một hành trình chuyển tự rất dài: từ một tên gốc Do Thái, qua tiếng Hy Lạp, tiếng Latinh, rồi đến các ngôn ngữ châu Âu hiện đại.
Tên thật của Chúa Giêsu là gì?
Chúa Giêsu và các môn đệ của Người đều là người Do Thái. Vì thế, các ngài mang tên Do Thái, dù trong đời sống hằng ngày có thể đã nói tiếng Aram.
Điều đáng chú ý là âm “J” trong cách phát âm tiếng Anh hiện nay không tồn tại trong tiếng Hípri hay tiếng Aram thời đó. Đây là một trong những lý do khiến các học giả cho rằng Chúa Giêsu không được những người đồng thời gọi là “Jesus” theo cách phát âm tiếng Anh ngày nay.
Phần lớn các học giả cho rằng tên gọi của Chúa Giêsu trong bối cảnh Do Thái là “Yeshua”. Đây là một tên khá phổ biến vào thời Chúa Giêsu. Các nhà khảo cổ cũng đã tìm thấy tên này được khắc trong nhiều mộ phần tại Israel, có niên đại gần với thời Chúa Giêsu sống.
Điều đó cho thấy “Yeshua” không phải là một tên hiếm, nhưng là một tên Do Thái quen thuộc vào thế kỷ I.
Từ “Yeshua” đến “Jesus”
Sự thay đổi từ “Yeshua” sang “Jesus” chủ yếu đến từ quá trình chuyển tự qua nhiều ngôn ngữ.
Tân Ước được viết bằng tiếng Hy Lạp. Trong khi đó, tiếng Hy Lạp không có âm “sh” như trong “Yeshua”. Vì vậy, khi chuyển tên này sang tiếng Hy Lạp, các tác giả đã dùng dạng “Iēsous”. Họ cũng thêm âm “s” ở cuối tên, theo quy tắc ngữ pháp tiếng Hy Lạp dành cho danh từ giống đực.
Sau đó, khi Kinh Thánh được dịch sang tiếng Latinh, tên “Iēsous” được chuyển thành “Iesus”. Trong nhiều thế kỷ, tiếng Latinh là ngôn ngữ chính của phụng vụ và thần học trong Giáo hội Tây phương, nên dạng “Iesus” trở nên rất phổ biến tại châu Âu.
Tin Mừng Gioan cũng cho biết, khi Chúa Giêsu chịu đóng đinh, tấm bảng ghi trên thập giá được viết bằng ba thứ tiếng: Hípri, Hy Lạp và Latinh. Truyền thống Kitô giáo Tây phương quen dùng chữ viết tắt “INRI”, xuất phát từ tiếng Latinh “Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum”, nghĩa là: “Giêsu Nagiarét, Vua dân Do Thái”.
Vì sao tiếng Anh gọi là “Jesus”?
Trong những bản Kinh Thánh tiếng Anh cổ, tên Chúa thường được viết là “Iesus”, chứ chưa phải “Jesus” như ngày nay. Chẳng hạn, bản Kinh Thánh King James năm 1611 vẫn dùng dạng chữ “I”.
Về sau, khi chữ “J” dần được phân biệt rõ hơn với chữ “I” trong các ngôn ngữ châu Âu, dạng “Jesus” bắt đầu trở nên phổ biến. Một số học giả cho rằng cách viết này được củng cố qua các bản dịch Kinh Thánh tại châu Âu, đặc biệt là những bản dịch tiếng Anh được phổ biến rộng rãi sau đó.
Đến thế kỷ XVIII, phần lớn các bản dịch Kinh Thánh tiếng Anh đã dùng dạng “Jesus”. Từ đó, tên gọi này trở thành hình thức quen thuộc trên toàn thế giới nói tiếng Anh.
Vậy người Công giáo gọi thế nào?
Trong tiếng Việt, Giáo hội Công giáo quen dùng danh xưng “Chúa Giêsu”. Đây là cách gọi đã đi vào phụng vụ, giáo lý, kinh nguyện và đời sống đức tin của người Công giáo Việt Nam.
Dù xét theo nguồn gốc lịch sử, tên của Người gần với “Yeshua”, nhưng khi phụng vụ và truyền thống Giáo hội dùng danh xưng “Giêsu”, đó vẫn là cách tuyên xưng cùng một Đấng: Đức Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa làm người, Đấng Cứu Độ nhân loại.
Điều quan trọng không chỉ là biết tên gọi ấy đã biến đổi qua các ngôn ngữ như thế nào, mà còn là nhận ra ý nghĩa sâu xa của tên Người. “Yeshua” mang nghĩa là “Thiên Chúa cứu độ” hoặc “ơn cứu độ”. Chính nơi Đức Giêsu, Thiên Chúa đã thực hiện công trình cứu độ dành cho nhân loại.
Vì thế, dù được gọi là Yeshua, Iēsous, Iesus, Jesus hay Giêsu, thì danh ấy vẫn quy hướng về cùng một mầu nhiệm: Thiên Chúa đã đến ở giữa loài người để cứu độ chúng ta.
