Đến nội dung chính
Tìm hiểu

Lễ Cung hiến Thánh đường Latêranô: Vì sao gọi là “Mẹ của mọi nhà thờ”?

00:00

Có bao giờ bạn thắc mắc: vì sao lịch phụng vụ dành hẳn một ngày lễ cho… một tòa nhà? Ngày 9 tháng 11 hằng năm, toàn thể Giáo hội mừng lễ Cung hiến Thánh đường Latêranô — một thánh đường ở Rôma mà phần lớn tín hữu Việt Nam sẽ không bao giờ đặt chân tới. Vậy mà Giáo hội vẫn bắt cả hoàn vũ mừng lễ này, ngay giữa tháng 11, giữa mùa Thường niên, như một ngày lễ quan trọng. Câu trả lời nằm ở chỗ: Latêranô không phải là một nhà thờ bình thường, và lễ này không thật sự mừng một tòa nhà. Lễ này mừng chính Hội Thánh — mà tòa nhà ấy là dấu chỉ hữu hình.

Mặt tiền Thánh đường Latêranô
Ảnh: Marie-Lan Nguyen / Wikimedia Commons

Latêranô là nhà thờ nào?

Tên đầy đủ của thánh đường này rất dài: Tổng lãnh Vương cung thánh đường Chúa Cứu Thế và hai thánh Gioan Tẩy Giả, Gioan Tông đồ tại Latêranô. Người ta thường gọi ngắn gọn là Thánh Gioan Latêranô, hay đơn giản là Latêranô. Cái tên Latêranô bắt nguồn từ gia tộc Laterani, chủ nhân xưa của khu đất và cung điện trên ngọn đồi này ở phía đông thành Rôma.

Câu chuyện của thánh đường bắt đầu từ bước ngoặt của lịch sử Kitô giáo. Năm 313, hoàng đế Constantine ban sắc lệnh Milan, cho phép Kitô hữu được tự do thờ phượng sau ba thế kỷ bị bách hại. Ít lâu sau, chính hoàng đế đã trao cung điện Laterani cho Giáo hội. Trên nền cung điện ấy, một thánh đường được xây lên và được Đức Giáo hoàng Sylvester I cung hiến vào năm 324, theo truyền thống được Giáo hội gìn giữ. Đó là nhà thờ công cộng đầu tiên của Rôma và là thánh đường cổ nhất của Kitô giáo phương Tây — ra đời sớm hơn cả Đền thờ Thánh Phêrô mà chúng ta vẫn quen nghĩ là lâu đời nhất.

Dĩ nhiên, thánh đường mà du khách thấy hôm nay không còn là công trình của thế kỷ IV. Suốt mười bảy thế kỷ, Latêranô đã nhiều lần bị hỏa hoạn, động đất và chiến tranh tàn phá, rồi lại được xây dựng lại. Nhà thờ hiện nay là công trình thứ tư trên khu đất ấy, được xây dựng trong khoảng các năm 1660 đến 1730. Mặt tiền uy nghi với hàng tượng các thánh tông đồ trên mái — do kiến trúc sư Alessandro Galilei thiết kế — được hoàn thành năm 1735 và đã trở thành hình ảnh quen thuộc của Rôma. Năm 1724, dưới thời Đức Giáo hoàng Benedict XIII, thánh đường được tái cung hiến trọng thể, và cũng từ đó, lễ mừng ngày cung hiến được mở rộng cho toàn thể Giáo hội, thay vì chỉ mừng riêng tại Rôma.

Một chi tiết ít người biết: trong nhiều thế kỷ, các giáo hoàng đều được tấn phong tại Latêranô, chứ không phải tại Đền thờ Thánh Phêrô. Mãi đến năm 1870, truyền thống này mới chấm dứt. Thánh đường cũng đã chứng kiến năm công đồng chung của Giáo hội mang tên Công đồng Latêranô, trong đó Công đồng Latêranô IV năm 1215 đã để lại dấu ấn sâu đậm với những quyết định về bí tích Giải tội và Thánh Thể mà đời sống đức tin của chúng ta ngày nay vẫn đang sống theo.

Ban đầu, thánh đường được dâng kính Chúa Cứu Thế. Đến thế kỷ X, tên thánh Gioan Tẩy Giả được thêm vào; rồi sang thế kỷ XII, dưới thời Đức Giáo hoàng Lucius II, thánh Gioan Tông đồ cũng được thêm vào. Vì thế tên đầy đủ của thánh đường mới dài như vậy — mỗi tên gọi là một lớp lịch sử chồng lên nhau, như chính những lớp đá của tòa nhà.

“Mẹ của mọi nhà thờ” nghĩa là gì?

Trên mặt tiền của thánh đường có khắc một dòng chữ Latinh: “Omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput” — Mẹ và Đầu của mọi nhà thờ trong thành Rôma và trên toàn thế giới. Đây không phải là một lời khen hoa mỹ. Đó là một tuyên bố về căn tính của Latêranô: đây là nhà thờ chính tòa của Giám mục Rôma, tức là của Đức Giáo hoàng.

Nhiều người lầm tưởng Đền thờ Thánh Phêrô mới là “nhà thờ chính” của Đức Giáo hoàng, vì đó là nơi ngài thường cử hành những Thánh lễ lớn mà cả thế giới theo dõi qua truyền hình. Nhưng xét về mặt pháp lý và phụng vụ, Đền thờ Thánh Phêrô là vương cung thánh đường được xây trên mộ Thánh Phêrô — một đền thờ hành hương vĩ đại, nhưng không phải là nhà thờ chính tòa. Ngai tòa giám mục của Đức Giáo hoàng, biểu tượng cho quyền mục tử của ngài trên giáo phận Rôma, được đặt tại Latêranô. Cũng vì thế mà lễ cung hiến Đền thờ Thánh Phêrô (18/11/1626, tròn 400 năm vào năm nay) và lễ cung hiến Latêranô (9/11) là hai ngày lễ khác nhau, mừng hai thánh đường khác nhau, dù cả hai đều nằm trong lòng Giáo hội Rôma.

Danh hiệu “Mẹ” còn nói lên một điều sâu xa hơn về sự hiệp thông. Mọi nhà thờ trên thế giới — từ nhà thờ chính tòa lộng lẫy đến nhà thờ giáo xứ nhỏ bé ở một vùng quê Việt Nam — đều hiệp thông với nhau trong cùng một Hội Thánh, và Rôma là điểm quy chiếu của sự hiệp thông ấy. Khi mừng lễ Latêranô, người tín hữu ở Hà Nội, Huế hay Sài Gòn không mừng một tòa nhà xa lạ ở Ý. Họ mừng chính ngôi nhà chung của mình: nhà thờ giáo xứ nơi họ chịu phép Rửa tội, rước lễ lần đầu, cưới hỏi và tiễn đưa người thân, cũng là một viên đá sống động trong cùng một tòa nhà thiêng liêng mà Latêranô là dấu chỉ.

Ngày 9/11/2025, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã cử hành Thánh lễ tại chính thánh đường này, trước khoảng 2.700 tín hữu. Trong bài giảng, ngài nhấn mạnh rằng Latêranô “không chỉ là một đài kỷ niệm lịch sử” mà là “dấu chỉ của Hội Thánh sống động, được xây bằng những viên đá quý giá và được tuyển chọn trong Đức Giêsu Kitô, là đá tảng góc tường”. Hình ảnh “công trường xây dựng” mà ngài dùng để nói về Hội Thánh cũng rất hợp với lịch sử của Latêranô: một tòa nhà đã được xây đi xây lại nhiều lần, qua bao lần dang dở, tạm dừng và sửa chữa, nhưng vẫn đứng vững nhờ sự kiên trì của những người đi trước.

Ba bài đọc ngày lễ nói gì?

Phụng vụ ngày 9/11 chọn ba bài đọc đều xoay quanh hình ảnh đền thờ, và cả ba cùng dẫn về một mầu nhiệm duy nhất.

Bài đọc một trích sách ngôn sứ Êdêkiel (Ed 47,1-2.8-9.12). Ngôn sứ thấy nước chảy ra từ dưới ngưỡng cửa Đền thờ, chảy về phía đông, đi tới đâu thì “nước biển mặn trở nên ngọt”, mọi sinh vật đều được sống, cây cối hai bên bờ trổ sinh hoa trái quanh năm, “trái dùng làm lương thực, lá dùng làm thuốc chữa bệnh”. Nước từ Đền thờ là hình ảnh của ân sủng tuôn chảy từ Đức Kitô: Giáo hội không giữ ân sủng cho riêng mình, mà để ân sủng chảy ra, đi tới đâu thì sự sống nảy nở tới đó.

Đáp ca là Thánh vịnh 46 với câu đáp quen thuộc: “Dòng sông làm cho thành của Thiên Chúa vui mừng, nơi thánh thiện của Đấng Tối Cao!” Thiên Chúa ở giữa thành, thành sẽ không lay chuyển. Giữa một thế giới đầy biến động — mà lịch sử của chính Latêranô, với bao lần cháy rụi và xây lại, là bằng chứng — Thánh vịnh nhắc rằng sự vững bền của Hội Thánh không nằm ở đá và gạch, mà ở sự hiện diện của Thiên Chúa ở giữa dân Người.

Bài đọc hai trích thư thứ nhất của Thánh Phaolô gửi tín hữu Côrintô (1 Cr 3,9c-11.16-17). Thánh Phaolô viết: “Anh em là đền thờ của Thiên Chúa” và “không ai có thể đặt nền móng nào khác ngoài nền móng đã đặt sẵn là Đức Giêsu Kitô”. Mỗi người phải cẩn thận về cách mình xây dựng trên nền móng ấy. Đây là bước chuyển quan trọng nhất của ngày lễ: từ đền thờ bằng đá sang đền thờ sống động là mỗi tín hữu.

Cuối cùng, Tin Mừng theo Thánh Gioan (Ga 2,13-22) kể chuyện Đức Giêsu thanh tẩy Đền thờ Giêrusalem. Người đuổi những kẻ buôn bán, lật bàn của người đổi tiền và nói: “Đừng biến nhà Cha Ta thành nơi buôn bán”. Khi bị chất vấn, Người đáp: “Hãy phá đền thờ này đi, nội ba ngày Ta sẽ xây dựng lại” — và Thánh Gioan giải thích: “Người nói về đền thờ là thân thể Người”. Nhiệt tâm lo việc nhà Chúa — câu Thánh vịnh mà các môn đệ nhớ lại khi ấy — đã “thiêu đốt” Đức Giêsu. Đền thờ thật mà Thiên Chúa muốn ngự không phải là một công trình bằng đá, dù nguy nga đến đâu, mà là thân thể phục sinh của Đức Kitô và, nhờ Người, là thân thể của mỗi người chúng ta.

Nhà thờ được cung hiến thì khác nhà nguyện thường thế nào?

Đây là câu hỏi mà nhiều tín hữu thắc mắc nhưng ít khi được giải thích. Khi một nhà thờ được xây xong, giám mục sẽ cử hành nghi thức cung hiến: ngài xức dầu thánh trên bàn thờ và trên các tường của nhà thờ, đặt thánh tích các thánh dưới bàn thờ, rảy nước thánh khắp nhà thờ và thắp sáng nhà thờ lần đầu tiên. Từ giây phút ấy, tòa nhà được dành riêng vĩnh viễn cho việc thờ phượng Thiên Chúa và không còn được dùng vào bất cứ mục đích phàm tục nào nữa. Đó là ý nghĩa của từ “cung hiến”: tách riêng ra, dành trọn cho Thiên Chúa.

Một nhà nguyện, trái lại, chỉ là một nơi cầu nguyện: có thể là một gian phòng trong nhà xứ, trong bệnh viện hay trường học, được làm phép để cầu nguyện, nhưng không trải qua nghi thức cung hiến trọng thể ấy. Nhà nguyện có thể được hoàn tục và dùng vào việc khác khi không còn cần thiết; còn một nhà thờ đã cung hiến thì mãi mãi là nhà của Chúa, dù giáo xứ có đổi thay thế nào. Chính vì thế mà ngày cung hiến một nhà thờ được giáo xứ mừng hằng năm như một ngày lễ riêng — và ngày cung hiến Latêranô thì được cả hoàn vũ cùng mừng, vì đó là nhà thờ mẹ của mọi nhà thờ.

Hiểu được điều này, lễ 9/11 không còn là chuyện của riêng Rôma nữa, mà trở thành lời mời gọi rất cụ thể cho đời sống đức tin của mỗi người trong tuần này.

Trước hết, ngày mai, thứ Hai 9/11, nếu có thể, hãy đến tham dự Thánh lễ mừng kính tại giáo xứ của mình. Một Thánh lễ ngày thường, giữa tuần làm việc, để mừng một tòa nhà ở Rôma — nghe có vẻ lạ, nhưng đó chính là cách Hội Thánh nhắc chúng ta rằng đức tin không phải là chuyện riêng tư: chúng ta thuộc về một gia đình lớn hơn nhiều so với giáo xứ của mình.

Thứ đến, hãy nhìn lại ngôi nhà thờ giáo xứ của chính mình bằng con mắt mới. Nhà thờ ấy cũng đã được cung hiến, cũng có bàn thờ được xức dầu thánh và thánh tích các thánh. Việc giữ gìn nhà thờ sạch sẽ, giữ thinh lặng trong thánh đường, đóng góp cho việc bảo trì nhà thờ — những việc nhỏ bé ấy chính là cách chúng ta tôn trọng một nơi đã được dành riêng cho Thiên Chúa. Một giáo xứ yêu quý nhà thờ của mình là một giáo xứ hiểu rằng mình đang gìn giữ nhà của Cha chung.

Và sâu xa hơn, hãy nhớ lời Thánh Phaolô: chính chúng ta là đền thờ của Thiên Chúa. Nếu thân xác tôi là đền thờ, thì tôi đang “xây” gì trên nền móng Đức Kitô? Có những “kẻ buôn bán” nào đang chiếm chỗ trong đền thờ lòng tôi — những toan tính vụ lợi trong cầu nguyện, những khoe khoang trong việc đạo đức, những thói quen khiến đời sống đức tin trở thành một thứ chợ búa ồn ào? Đức Giêsu đã cầm dây thừng đuổi những kẻ buôn bán ra khỏi Đền thờ xưa; Người cũng muốn thanh tẩy đền thờ lòng mỗi người chúng ta, không phải bằng roi vọt, mà bằng lời mời gọi trở về, xưng tội và rước lễ với tâm hồn trong sạch.

Cuối cùng, lễ Latêranô nhắc chúng ta cầu nguyện cho Đức Giáo hoàng và cho sự hiệp nhất của Hội Thánh. Danh hiệu “Mẹ của mọi nhà thờ” không phải là một đặc quyền để tự hào, mà là một trách nhiệm: Rôma là mẹ, thì mẹ phải là nơi mọi người con tìm về, được đón nhận và được hiệp nhất. Mỗi khi chúng ta cầu nguyện cho Đức Thánh Cha, chúng ta đang góp phần xây dựng sự hiệp nhất ấy — không phải bằng đá, mà bằng lòng trung thành và yêu thương.

Đôi điều hay thắc mắc

Latêranô và Vatican có phải là một không? Không phải. Vatican là quốc gia nhỏ bé nơi có Đền thờ Thánh Phêrô và nơi Đức Giáo hoàng cư ngụ. Latêranô nằm ở phía đông thành Rôma, ngoài lãnh thổ Vatican, nhưng vẫn là nhà thờ chính tòa của ngài với tư cách Giám mục Rôma.

Vì sao lễ này mừng vào ngày 9/11? Giáo hội mừng lễ cung hiến Latêranô vào ngày 9/11 theo truyền thống có từ thế kỷ XII. Các sử liệu còn lại không ghi chính xác ngày Đức Giáo hoàng Sylvester I cung hiến thánh đường năm 324; điều Giáo hội gìn giữ và mừng kính không phải là một ngày tháng trên giấy tờ, mà là biến cố một ngôi nhà thờ được dành riêng cho Thiên Chúa và trở thành nhà thờ mẹ của mọi nhà thờ.

Có phải chỉ Rôma mới mừng lễ này? Không. Lễ Cung hiến Thánh đường Latêranô là lễ kính chung của toàn thể Giáo hội, được ghi trong lịch phụng vụ hoàn vũ. Bất cứ giáo xứ nào trên thế giới cũng mừng lễ này vào ngày 9/11 — và đó chính là điểm đặc biệt của nó: một ngày lễ của một nhà thờ địa phương lại được cả hoàn vũ cùng mừng, vì nhà thờ ấy là nhà thờ mẹ của tất cả.

Ngày mai, khi bước vào nhà thờ giáo xứ dự lễ, có lẽ chúng ta sẽ nhìn những bức tường quen thuộc ấy bằng con mắt khác. Những viên đá kia, cũng như những viên đá của Latêranô, chỉ là dấu chỉ. Đền thờ thật mà Thiên Chúa muốn ngự là chính mỗi người chúng ta — những viên đá sống động, được xây trên nền móng duy nhất là Đức Giêsu Kitô. Vậy hôm nay, tôi sẽ xây gì trên nền móng ấy?

Paul G — Quản lý Nội dung

Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.

Chia sẻ: Facebook X Zalo

Để lại bình luận của bạn