Đến nội dung chính
Tìm hiểu

Mùa Vọng là gì? Ý nghĩa bốn tuần chờ đợi Chúa đến

00:00

Hôm nay, Chúa nhật 22/11, Hội Thánh mừng lễ Chúa Kitô Vua, Chúa nhật cuối cùng của năm phụng vụ. Một tuần nữa thôi, Chúa nhật 29/11, một năm phụng vụ mới sẽ mở ra với Chúa nhật I Mùa Vọng. Nhà thờ sẽ khoác màu tím, kinh Vinh Danh sẽ tạm vắng trong Thánh lễ, và vòng hoa Mùa Vọng với bốn cây nến sẽ xuất hiện ở góc nhà thờ hay trong phòng khách của nhiều gia đình. Nhưng Mùa Vọng rốt cuộc là gì? Chỉ là bốn tuần đếm ngược đến Giáng Sinh, hay còn điều gì sâu hơn? Bài viết này đi tìm câu trả lời từ chính Sách Giáo lý, từ lịch sử phụng vụ và từ các bài đọc Chúa nhật của mùa này.

Vòng hoa Mùa Vọng với bốn cây nến
Vòng hoa Mùa Vọng với bốn cây nến. Ảnh: Micha L. Rieser / Wikimedia Commons

“Vọng” là trông về đâu?

“Mùa Vọng” là tên gọi tiếng Việt của mùa phụng vụ mà tiếng Latinh gọi là Adventus, từ động từ ad-venio, nghĩa là “đến”. Trong bản dịch Vulgata, người ta dùng từ adventus để dịch từ Hy Lạp parousia, chỉ cuộc quang lâm vinh hiển của Thiên Chúa vào ngày tận thế; adventus cũng được dùng để dịch từ epiphaneia, nghĩa là “hiển hiện, tỏ mình”. Còn chữ “vọng” trong tiếng Việt, theo nghĩa Hán-Việt, là trông mong, ngưỡng vọng, ngửa trông lên trời với lòng mong mỏi.

Như vậy, ngay trong tên gọi, Mùa Vọng đã nói lên hai chiều hướng cùng một lúc. Quy tắc chung về năm phụng vụ và lịch (số 39) diễn tả điều này rất gọn: Mùa Vọng có hai đặc tính, vừa là thời gian chuẩn bị cho lễ Giáng Sinh, trong đó lần đến thứ nhất của Con Thiên Chúa được tưởng nhớ, vừa là thời gian mà qua việc tưởng nhớ ấy, tâm trí và lòng người được hướng về lần đến thứ hai của Chúa Kitô. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo (số 524) nói cùng một ý: khi cử hành phụng vụ Mùa Vọng hằng năm, Hội Thánh làm sống lại niềm mong đợi Đấng Mêsia từ xưa, và khi tham dự vào thời gian chuẩn bị lâu dài cho lần đến thứ nhất của Đấng Cứu Độ, các tín hữu làm mới lại lòng khao khát mãnh liệt chờ đợi lần đến thứ hai của Người.

Thánh Bênađô, viện phụ dòng Xitô, còn nói đến một lần đến thứ ba, ở giữa hai lần ấy: Chúa đến trong cuộc đời của mỗi người, trong tâm hồn, bằng ân sủng. Ba lần đến — đã đến tại Bêlem, đang đến trong tâm hồn, sẽ đến trong vinh quang — làm nên toàn bộ ý nghĩa của Mùa Vọng. Mùa này không chỉ nhìn về quá khứ hay tương lai, mà chạm đến hiện tại: Chúa đang đến trong đời tôi hôm nay, qua Lời Chúa, qua Thánh Thể, qua những người bé mọn quanh tôi. Vì thế, lời cầu xin Chúa ngự đến khép lại toàn bộ Kinh Thánh không phải là tiếng thở dài của người chờ đợi trong vô vọng, mà là tiếng kêu của người biết chắc Đấng mình chờ đợi sẽ đến.

Bốn tuần lễ có từ bao giờ?

Lễ Giáng Sinh chỉ bắt đầu được mừng vào cuối thế kỷ IV, và việc chuẩn bị cho lễ ấy cũng bắt đầu từ đó. Lịch sử Mùa Vọng khá phức tạp, vì các Giáo hội địa phương thuở ban đầu đi những con đường khác nhau.

Dấu vết sớm nhất là Công đồng Saragossa năm 380, tại Tây Ban Nha. Công đồng khuyên các tín hữu, từ ngày 17 tháng Mười Hai đến lễ Hiển Linh (6 tháng Giêng), năng đến nhà thờ và thực hành khổ hạnh. Mục đích ban đầu của thời gian này chưa phải là chuẩn bị lễ Giáng Sinh, mà là chuẩn bị cho các dự tòng lãnh bí tích Rửa Tội vào dịp lễ Hiển Linh. Hai thế kỷ sau, Công đồng Mâcon năm 581, tại Gaule, ra luật: từ ngày 11 tháng Mười Một đến lễ Giáng Sinh, các ngày thứ Hai, thứ Tư và thứ Sáu trong tuần phải cử hành Thánh lễ theo nghi thức Mùa Chay.

Tại Rôma, phải đến thế kỷ thứ VI Mùa Vọng mới thành hình. Sách lễ Gelasian thuở ấy ghi tới năm Chúa nhật cho mùa này; mãi đến thời Đức Giáo hoàng Grêgôriô VII (1073–1085), con số mới được rút xuống còn bốn Chúa nhật như ngày nay. Sách Giáo lý nhắc lại cội nguồn xa hơn nữa: việc Con Thiên Chúa đến trần gian là biến cố lớn lao đến nỗi Thiên Chúa đã chuẩn bị cho nó suốt nhiều thế kỷ — qua các nghi lễ, hy lễ, hình bóng của Giao Ước Thứ Nhất, qua miệng các ngôn sứ nối tiếp nhau trong dân Israel, và cả qua niềm mong đợi mờ nhạt mà Người đã khơi lên trong lòng các dân ngoại (số 522).

Ngày nay, Chúa nhật I Mùa Vọng là Chúa nhật gần lễ thánh Anrê tông đồ (30 tháng Mười Một) nhất. Vì thế, Chúa nhật ấy có thể rơi vào sớm nhất là ngày 27 tháng Mười Một, muộn nhất là ngày 3 tháng Mười Hai — và Mùa Vọng có năm dài 28 ngày, có năm chỉ 21 ngày. Năm nay, Mùa Vọng bắt đầu Chúa nhật 29/11 và kết thúc chiều thứ Năm 24/12, tổng cộng 26 ngày.

Bốn Chúa nhật, bốn chặng chờ đợi

Mỗi Chúa nhật Mùa Vọng có một chủ đề riêng, đi theo các bài đọc của nó. Chúa nhật I (29/11) là lời mời tỉnh thức. Bài đọc I trích ngôn sứ Isaia với lời cầu tha thiết: ước chi Chúa xé trời mà ngự xuống. Tin Mừng theo thánh Máccô kể dụ ngôn người chủ nhà đi xa, trao việc cho các đầy tớ và dặn người giữ cửa phải canh thức. Lời Chúa Giêsu trong bài Tin Mừng ấy cũng là lời mở đầu cho cả mùa: “Anh em hãy coi chừng, hãy tỉnh thức, vì anh em không biết khi nào thời ấy đến” (Mc 13,33).

Chúa nhật II (6/12) đặt trước mắt ta hình ảnh Gioan Tẩy Giả, vị tiền hô được sai đến để dọn đường cho Chúa. Sách Giáo lý gọi Gioan là “ngôn sứ của Đấng Tối Cao”, vị ngôn sứ cuối cùng, người khai mở Tin Mừng và chỉ cho mọi người thấy “Chiên Thiên Chúa, Đấng xóa tội trần gian” (số 523). Lời kêu gọi của Gioan vẫn còn nguyên tính thời sự: dọn đường cho Chúa nghĩa là uốn thẳng những quanh co trong đời mình.

Chúa nhật III (13/12) được gọi là Chúa nhật Gaudete, từ tiếng Latinh gaudete nghĩa là “hãy vui lên”. Đây là Chúa nhật của niềm vui giữa mùa chờ đợi: Chúa đã gần đến. Dấu chỉ bên ngoài cũng đổi khác: áo lễ có thể mang màu hồng thay vì màu tím, và cây nến hồng trên vòng hoa Mùa Vọng được thắp lên.

Chúa nhật IV (20/12) đưa ta đến biến cố Truyền Tin: sứ thần loan báo cho Đức Maria về việc Con Thiên Chúa sẽ sinh hạ làm người. Mẹ Maria là người đón Chúa đến gần nhất — và Mẹ trở thành hình ảnh của Hội Thánh cưu mang Chúa cho nhân loại.

Phụng vụ còn chia Mùa Vọng làm hai giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất, từ Chúa nhật I đến hết ngày 16 tháng Mười Hai, hướng tâm hồn các tín hữu về cuộc quang lâm lần thứ hai của Đức Kitô. Giai đoạn thứ hai, từ ngày 17 đến ngày 24 tháng Mười Hai, chuẩn bị trực tiếp mừng biến cố Chúa đã đến lần thứ nhất trong lịch sử. Trong bảy ngày cuối này, Giờ Kinh Phụng Vụ hát các điệp ca “O” nổi tiếng — O Khôn Ngoan, O Chìa Khóa Đavít, O Rạng Đông — mỗi điệp ca gọi Chúa bằng một tước hiệu lấy từ lời các ngôn sứ, như một tiếng kêu dồn dập trước đêm Giáng Sinh.

Những dấu chỉ ta thấy trong nhà thờ

Mùa Vọng có những dấu chỉ riêng mà chỉ cần để ý một chút là nhận ra. Màu tím bao trùm nhà thờ: áo lễ tím, khăn bàn thờ tím. Màu tím vừa nói lên sự sám hối, dọn lòng, vừa nói lên niềm mong đợi của một dân đang chờ Vua mình đến. Trong Thánh lễ Mùa Vọng, cộng đoàn không hát kinh Vinh Danh — trừ các lễ trọng và lễ kính trong mùa — như một khoảng lặng có chủ ý, để tiếng hát ấy vang lên trọn vẹn trong đêm Giáng Sinh. Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội ngày 8 tháng Mười Hai là một lễ trọng như thế: giữa Mùa Vọng tím thẫm, áo lễ trắng được mặc, vì nơi Đức Maria, nhân loại đã được chuẩn bị vẹn toàn để đón Chúa.

Vòng hoa Mùa Vọng là dấu chỉ quen thuộc nhất, dù nguồn gốc của nó còn khá mới. Năm 1839, mục sư Johann Hinrich Wichern ở Hamburg, nước Đức, làm một vòng gỗ lớn gắn 19 cây nến nhỏ màu đỏ và 4 cây nến lớn màu trắng, để các em nhỏ trong trường truyền giáo của ông đếm từng ngày đến Giáng Sinh: mỗi ngày thắp một nến nhỏ, mỗi Chúa nhật thắp một nến lớn. Người Công giáo Đức bắt đầu dùng vòng hoa này từ thập niên 1920, rồi nó lan sang Bắc Mỹ vào thập niên 1930, và được rút gọn thành hình thức quen thuộc ngày nay: một vòng lá xanh với bốn cây nến, ba tím một hồng.

Từng chi tiết của vòng hoa đều có ý nghĩa. Vòng tròn không có điểm đầu, điểm cuối, nhắc nhớ tình yêu Thiên Chúa không khởi đầu, không kết thúc. Lá xanh giữa mùa đông nhắc nhớ sự sống đời đời, vì Thiên Chúa là Đấng không thay đổi. Bốn cây nến là bốn tuần lễ; mỗi Chúa nhật thắp thêm một cây, ánh sáng cứ lớn dần lên — như ánh sáng của Đức Kitô đang đến gần, xua tan dần bóng tối. Ba nến tím nói về cầu nguyện, sám hối và chuẩn bị; nến hồng của Chúa nhật Gaudete nói về niềm vui. Có gia đình còn đặt thêm một nến trắng ở giữa, thắp lên trong đêm Giáng Sinh, tượng trưng cho chính Đức Kitô, Ánh Sáng thế gian.

Sống Mùa Vọng giữa đời thường

Mùa Vọng có một nguy cơ rất thực tế trong thời nay: bị nuốt chửng bởi mùa mua sắm Giáng Sinh. Từ đầu tháng Mười Hai, nhạc Giáng Sinh đã vang khắp các cửa hàng, đèn trang trí đã giăng đầy phố, trong khi phụng vụ vẫn đang lặng lẽ chờ đợi. Không có gì sai khi chuẩn bị mừng lễ, nhưng nếu Giáng Sinh đến mà lòng mình chưa từng dừng lại để chờ đợi, thì có lẽ ta đã mừng lễ mà bỏ qua mất mùa chuẩn bị.

Sống Mùa Vọng không cần những việc lớn lao. Bốn gợi ý cụ thể sau đây đủ cho một gia đình bắt đầu:

Thứ nhất, mỗi ngày dành mười phút cho Lời Chúa. Các bài đọc Mùa Vọng, nhất là sách ngôn sứ Isaia, là những trang đẹp nhất của Kinh Thánh về niềm hy vọng. Đọc một đoạn ngắn mỗi tối, cả nhà cùng nhau, cũng đủ để mùa này có một nhịp riêng.

Thứ hai, xưng tội dọn lòng. Lời Gioan Tẩy Giả mời gọi dọn đường cho Chúa không phải là hình ảnh trừu tượng: dọn đường là xét mình, là hòa giải với người thân, là buông bỏ một thói quen xấu đã bám rễ lâu ngày. Nhiều giáo xứ tổ chức tĩnh tâm và xưng tội tập trung trong Mùa Vọng, đó là dịp tốt để cả gia đình cùng đi.

Thứ ba, một việc bác ái cụ thể mỗi tuần. Chúa đến trong những người bé mọn quanh ta: một người già neo đơn trong xóm, một gia đình khó khăn trong giáo xứ, một em nhỏ thiếu thốn. Một món quà nhỏ, một buổi thăm viếng, một bữa cơm chia sẻ — đó là cách đón Chúa đến thiết thực nhất.

Thứ tư, làm vòng hoa Mùa Vọng trong gia đình. Không cần khéo tay: một vòng lá xanh, bốn cây nến, đặt ở bàn ăn hay bàn thờ gia đình. Mỗi tối Chúa nhật, cả nhà thắp thêm một nến, đọc một đoạn Tin Mừng và cầu nguyện chung vài phút. Trẻ con sẽ nhớ mãi ánh nến lớn dần mỗi tuần — và qua đó, nhớ rằng mình đang chờ đợi một Đấng sắp đến.

Mùa Vọng không phải là mùa buồn. Chúa nhật Gaudete ở giữa mùa nhắc ta rằng niềm vui đã gần kề. Chờ đợi trong Mùa Vọng là chờ đợi trong hy vọng, như người vợ hiền chờ chồng mình trở về — biết chắc người ấy sẽ về, và lòng đã vui từ khi còn chờ.

Đôi điều hay thắc mắc

Mùa Vọng khác Mùa Chay thế nào? Cả hai mùa đều dùng màu tím và đều mang tinh thần sám hối, dọn lòng. Nhưng Mùa Chay hướng về cuộc Thương Khó và Phục Sinh của Chúa, kéo dài 40 ngày và có luật ăn chay kiêng thịt. Mùa Vọng hướng về lễ Giáng Sinh và ngày Chúa quang lâm, chỉ kéo dài bốn tuần, và Hội Thánh ngày nay không đặt luật ăn chay riêng cho Mùa Vọng. Màu tím ở đây nhắc nhớ sự tỉnh thức và chuẩn bị, hơn là việc đền tội nghiêm ngặt.

Vì sao có năm Mùa Vọng dài 28 ngày, có năm chỉ 21 ngày? Vì Chúa nhật I Mùa Vọng là Chúa nhật gần lễ thánh Anrê (30/11) nhất, nên có thể rơi vào từ 27/11 đến 3/12. Năm nay Chúa nhật I rơi vào 29/11, Mùa Vọng dài 26 ngày.

Năm phụng vụ của người Công giáo bắt đầu khi nào? Không phải ngày 1 tháng Giêng, mà là Chúa nhật I Mùa Vọng. Năm phụng vụ 2026–2027 bắt đầu từ 29/11/2026 là Năm B, trong đó các bài Tin Mừng Chúa nhật chủ yếu được lấy từ Tin Mừng theo thánh Máccô, với thánh Gioan vào Chúa nhật III Mùa Vọng và thánh Luca vào Chúa nhật IV.

Chúa nhật 29/11 tới, khi cây nến đầu tiên trên vòng hoa được thắp lên, câu hỏi đặt ra cho mỗi người không phải là Giáng Sinh năm nay sẽ mua gì, trang trí thế nào, mà là: tôi đã dọn lòng mình ra sao để đón Chúa đến? Mùa Vọng chỉ có bốn tuần — đủ dài để thay đổi một thói quen, đủ ngắn để không thể trì hoãn mãi. Chờ đợi là việc của hôm nay.

Nguồn tham khảo

Paul G — Quản lý Nội dung

Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.

Chia sẻ: Facebook X Zalo

Để lại bình luận của bạn