Đến nội dung chính
Tìm hiểu

Các Thánh Tử đạo Việt Nam: 117 vị thánh, một đám mây chứng nhân

00:00

Chỉ còn sáu ngày nữa, vào 24/11, Giáo hội toàn cầu sẽ kính nhớ một lễ có tới 117 vị thánh cùng lúc: Thánh Anrê Dũng Lạc và các bạn tử đạo Việt Nam. Một linh mục quê Bắc Ninh, sinh ra trong gia đình nghèo chưa biết Chúa, lại là người đứng tên đầu danh sách ấy. Vì sao một lễ kính có thể gom chung 117 con người, tử đạo rải rác suốt hơn một thế kỷ, ở những vùng đất khác nhau, thuộc đủ mọi bậc sống — giám mục, linh mục, giáo dân, người già, người trẻ, cả một em bé chín tuổi? Câu trả lời nằm ở chính điều làm nên các ngài: cùng một đức tin, cùng một lựa chọn không bước qua thánh giá.

Tranh tử đạo các thánh Phaolô Khoan, Phêrô Hiền và Gioan Baotixita Thanh năm 1840
Tranh tử đạo các thánh Phaolô Khoan, Phêrô Hiền và Gioan Baotixita Thanh năm 1840. Ảnh: Vatican News

Từ cậu bé Bắc Ninh đến pháp trường Hà Nội

Thánh Anrê Dũng Lạc sinh khoảng năm 1795 tại Bắc Ninh, với tên khai sinh là Trần An Dũng, trong một gia đình nghèo theo đạo truyền thống của quê hương. Năm lên mười hai tuổi, gia đình đưa cậu lên Hà Nội tìm việc làm. Tại đây, cậu gặp một thầy giảng Công giáo, được người này đón về nuôi dạy và dạy cho biết Chúa. Cậu chịu phép rửa tội và lấy tên thánh là Anrê.

Năm 1823, Anrê thụ phong linh mục. Lời giảng và đời sống đơn sơ của ngài đưa nhiều người đến với phép rửa. Nhưng đó là thời rất nguy hiểm để làm người Công giáo ở Việt Nam. Năm 1832, vua Minh Mạng cấm các thừa sai ngoại quốc và ra lệnh cho tín hữu Việt Nam phải bước qua thánh giá để công khai chối bỏ đức tin. Nhiều người đã không làm theo. Giáo dân giấu linh mục trong hang đá, có khi ngay trong nhà mình, liều cả mạng sống để bảo vệ các ngài.

Cha Anrê bị bắt lần đầu năm 1835, nhưng giáo dân đã chuộc ngài ra. Ngài đổi họ thành Lạc và chuyển sang vùng khác để tránh bách hại, nhưng cuộc bách hại vẫn đuổi theo. Năm 1839, ngài bị bắt lần nữa cùng với một linh mục Việt Nam khác, cha Phêrô Thi, người mà cha Anrê đến thăm để xưng tội. Hai ngài được chuộc ra, rồi lại bị bắt, bị tra tấn, và cuối cùng bị chém đầu tại Hà Nội ngày 21 tháng 12 năm 1839.

Tên của ngài được chọn đặt cho lễ chung không phải vì ngài là thủ lĩnh của một nhóm duy nhất, mà vì lòng sùng kính của dân Việt dành cho ngài. Ngài là người Việt, xuất thân nghèo khó, lớn lên từ một gia đình chưa biết Chúa — một cuộc đời mà rất nhiều tín hữu Việt Nam có thể nhận ra chính mình trong đó.

117 vị là ai?

Nhóm 117 vị tử đạo Việt Nam gồm 8 giám mục, 50 linh mục và 59 giáo dân. Trong đó có 96 người Việt, 11 thừa sai Tây Ban Nha thuộc Dòng Đaminh và 10 thừa sai Pháp thuộc Hội Thừa sai Paris. Các ngài tử đạo trong khoảng từ năm 1745 đến năm 1862, trải qua nhiều triều đại và nhiều đợt bách hại khác nhau, từ thời các chúa Trịnh đến thời Tây Sơn rồi nhà Nguyễn.

Hành trình phong thánh của các ngài kéo dài gần một thế kỷ. Các ngài được phong chân phước theo bốn đợt: 64 vị do Đức Giáo hoàng Lêô XIII phong ngày 27 tháng 5 năm 1900, 8 vị do Đức Giáo hoàng Piô X phong ngày 20 tháng 5 năm 1906, 20 vị cũng do Đức Piô X phong ngày 2 tháng 5 năm 1909, và 25 vị do Đức Giáo hoàng Piô XII phong ngày 29 tháng 4 năm 1951. Án phong thánh được gộp chung ngày 18 tháng 4 năm 1986, và cả 117 vị được phong thánh cùng nhau ngày 19 tháng 6 năm 1988 tại Quảng trường Thánh Phêrô, do Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II chủ sự.

Lễ phong thánh năm 1988 có một chi tiết ít người nhớ: chính quyền Việt Nam lúc đó không cho phép một đại diện nào từ trong nước tham dự, nhưng có khoảng 8.000 người Công giáo Việt Nam ở hải ngoại đã có mặt tại Rôma trong ngày vui ấy. Các ngài được phong thánh không chỉ cho người Việt trong nước, mà cho cả một Giáo hội đang sống rải rác khắp thế giới vì chiến tranh và di tản.

Hai năm sau lễ phong thánh, ngày 14 tháng 12 năm 1990, Đức Gioan Phaolô II ban hành Tông thư “Si quidem cunctis”, đặt các Thánh Tử đạo Việt Nam làm bổn mạng của đất nước Việt Nam. Đền thánh chính của các ngài là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội tại Sở Kiện, Hà Nam — nơi lưu giữ hài cốt của nhiều vị tử đạo.

Hai thế kỷ bách hại

Đạo Công giáo đến Việt Nam qua các nhà truyền giáo Bồ Đào Nha, và Dòng Tên mở phái đoàn thường trực đầu tiên tại Đà Nẵng năm 1615. Từ đó, hạt giống đức tin bén rễ, nhưng cũng từ đó bắt đầu những đợt bách hại kéo dài. Các vị tử đạo trong nhóm 117 đã chết dưới nhiều hình thức khác nhau: có người bị chém đầu, có người bị ngạt thở, có người bị lột da sống, có người bị treo trong lồng sắt giữa quảng trường cho đến chết. Nhiều tín hữu bị khắc lên mặt hai chữ “tả đạo”, nghĩa là đạo sai lạc, và cả làng Công giáo có khi bị xóa sổ.

Đợt bách hại khốc liệt nhất diễn ra dưới triều Minh Mạng. Năm 1832, nhà vua cấm mọi thừa sai ngoại quốc và bắt tín hữu phải đạp lên thánh giá để chối đạo. Năm 1833, sắc chỉ mới buộc những người bị nghi là Công giáo phải bước qua một cây thánh giá bằng gỗ để chứng tỏ mình đã bỏ đạo. Sau cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi, triều đình càng siết chặt: các thừa sai bị xử tử, làng mạc bị lục soát, ai chứa chấp linh mục thì cả làng chịu tội chung.

Cuộc bách hại bùng lên lần nữa năm 1847, khi nhà vua nghi ngờ các thừa sai và tín hữu Việt Nam đồng tình với một cuộc nổi dậy. Những vị tử đạo cuối cùng trong nhóm 117 là 17 giáo dân, trong đó có một em bé chín tuổi, bị xử tử năm 1862. Cũng trong năm đó, một hiệp ước với Pháp bảo đảm quyền tự do tôn giáo cho người Công giáo, nhưng cuộc bách hại vẫn chưa dừng hẳn.

Cần phân biệt rõ: Thánh Anrê Phú Yên, tử đạo năm 1644 khi mới 19 tuổi và được phong chân phước năm 2000, không thuộc nhóm 117 vị này. Ngài là vị tử đạo đầu tiên của Việt Nam, còn nhóm 117 là những vị có tên được ghi nhận đầy đủ trong các án phong thánh sau này.

Vì sao lễ này quan trọng với người Công giáo Việt Nam hôm nay?

Trước hết, đây là lễ của chính chúng ta. Các Thánh Tử đạo Việt Nam là bổn mạng của đất nước, và lễ 24/11 là một trong rất ít lễ kính chung của cả một dân tộc trong Lịch Rôma chung. Khi Giáo hội toàn cầu đọc tên Anrê Dũng Lạc vào ngày 24/11, cái tên Việt Nam được nhắc đến trong mọi nhà thờ trên thế giới.

Thứ hai, các ngài là bằng chứng sống động cho lời mà Giáo hội vẫn nhắc: máu các vị tử đạo là hạt giống trổ sinh các Kitô hữu. Vatican News ghi nhận rằng đến cuối thế kỷ 20, người Công giáo chiếm khoảng 10% dân số Việt Nam — một Giáo hội lớn mạnh mọc lên từ chính mảnh đất từng thấm máu bách hại. Đức tin không bị dập tắt bởi những cuộc bách hại; trái lại, chính trong bách hại mà đức tin bén rễ sâu nhất.

Thứ ba, câu chuyện của các ngài vẫn chạm đến đời sống hôm nay theo những cách không ngờ. Thư của Thánh Têphanô Vénard, một thừa sai Pháp trong nhóm 117, đã truyền cảm hứng cho Thánh nữ Têrêsa Hài Đồng Giêsu thuở trẻ muốn sang truyền giáo tại Hà Nội — dù sau này ngài không đi được vì bệnh lao. Một linh mục tử đạo ở Việt Nam đã góp phần làm nên một vị thánh mà cả thế giới yêu mến.

Và cuối cùng, 117 cái tên ấy chỉ là phần nổi của một “đám mây chứng nhân” lớn hơn nhiều. Vatican ước tính tổng số tín hữu Việt Nam đã tử đạo khoảng từ 100.000 đến 300.000 người. Phần lớn trong số đó vô danh, không để lại tên tuổi, không có án phong thánh. Lễ 24/11 là lễ của cả những người vô danh ấy — Giáo hội phong thánh 117 vị để tôn vinh tất cả những ai đã chết vì đức tin trên đất Việt. Tuần lễ Đỏ đang diễn ra trong những ngày này (15–22/11) cũng nhắc nhớ rằng Kitô hữu ở nhiều nơi trên thế giới vẫn đang bị bách hại hôm nay — và các thánh tử đạo Việt Nam là bằng chứng đức tin có thể đứng vững qua những thử thách ấy.

Ba câu hỏi trước lễ 24/11

Lễ kính các Thánh Tử đạo không chỉ để nhớ một trang lịch sử. Còn sáu ngày nữa mới đến lễ, đây là ba câu hỏi mỗi người có thể mang theo trong tuần này.

Đức tin của mình có đứng vững khi phải trả giá không? Các vị tử đạo không chết vì một ý tưởng trừu tượng. Họ chết vì từ chối bước qua một cây thánh giá bằng gỗ — một hành động nhỏ, nhưng là ranh giới giữa giữ và bỏ đức tin. Hôm nay, ít ai trong chúng ta phải đối diện với pháp trường, nhưng ai cũng có những “cây thánh giá bằng gỗ” của riêng mình: những lúc phải chọn giữa sống thật với đức tin và im lặng cho yên thân.

Mình nhớ tới ai trong “đám mây chứng nhân” ấy? Trong 117 vị có đủ mọi bậc sống: giám mục, linh mục, thầy giảng, bà mẹ sáu con, người lính, người thợ, cả một em bé chín tuổi. Mỗi gia đình Việt Nam đều có thể tìm thấy một vị tử đạo gần với hoàn cảnh của mình để gọi tên trong lời cầu nguyện.

Ngày lễ 24/11 này, gia đình mình sẽ làm gì? Có thể là đọc tiểu sử một vị tử đạo cho con cái nghe, lần một chuỗi Mân Côi cầu cho các Kitô hữu đang bị bách hại, hay đơn giản là đến nhà thờ dự lễ và nhớ rằng mình đang đứng trong một dòng chảy đức tin đã được trả bằng máu của những người đi trước.

Một trăm mười bảy vị thánh, một đám mây chứng nhân. Sáu ngày nữa, khi chuông nhà thờ vang lên mừng lễ các ngài, đó không chỉ là ngày giỗ của những người đã khuất — đó là ngày Giáo hội Việt Nam nhìn lại cội nguồn của mình và nhận ra mình thuộc về đâu.


Bài gốc: Vatican News — “Sts. Andrew Dũng Lạc, and his companions, Martyrs” | Franciscan Media — “Saint Andrew Dung-Lac and Companions” | Wikipedia — “Vietnamese Martyrs” (đối chiếu số liệu)

Paul G — Quản lý Nội dung

Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.

Chia sẻ: Facebook X Zalo

Để lại bình luận của bạn