Vào cuối những năm 1800, Hoa Kỳ vẫn vẫn còn rất xa mới có thể được xem là một quốc gia Công giáo. Ví dụ, vào năm 1900, chỉ có khoảng 10 đến 12 triệu người Công giáo sống ở Hoa Kỳ – chiếm khoảng 13% dân số.
Nhưng thật khó tin, đứng đầu danh sách về cuốn sách bán chạy nhất quốc gia lại là một cuốn sách biện hộ cho đức tin Công giáo – một lời giải thích hợp lý về niềm tin và giáo lý Công giáo. Và bằng cách nào đó, giữa một môi trường văn hóa chịu ảnh hưởng rất lớn của Tin Lành, nó vẫn giữ vị trí đó suốt sáu thập kỷ.
Đó là cuốn sách nào, và tại sao nó lại đứng đầu danh sách? Đây là câu chuyện đáng chú ý về cuốn Đức tin của Cha ông Chúng ta (The Faith of Our Fathers), một cuốn sách ngày nay phần lớn đã bị lãng quên nhưng lại có tác động to lớn đến nhiều thế hệ người Mỹ.
Một vị giám mục đang cố gắng đáp ứng một nhu cầu
Khi đó, Đức Hồng y James Gibbons, người sau này trở thành một trong những vị giám mục có ảnh hưởng nhất Hoa Kỳ thời bấy giờ, chỉ là một giám mục trẻ tuổi chưa có kinh nghiệm khi ngài nảy ra ý tưởng viết cuốn Đức tin của Cha ông Chúng ta.
Và chúng tôi thực sự muốn nói là rất trẻ. Khi Đức Hồng y Gibbons được tấn phong làm giám mục vào năm 1868, ngài chỉ mới 34 tuổi, trở thành một trong những giám mục Công giáo trẻ nhất thế giới vào thời điểm đó – trên thực tế, ngài được đặt biệt danh là “vị giám mục thiếu niên.”
Ngài được bổ nhiệm làm giám mục cho tiểu bang Bắc Carolina, nơi ngài nhận thấy giáo dân của mình vô cùng ít ỏi, chẳng khác nào một cây kim giữa đống cỏ khô: toàn tiểu bang chỉ có chưa đầy 700 tín hữu Công giáo trong tổng số khoảng 1 triệu dân. Ngài bắt đầu đi khắp nơi để phục vụ họ, thường xuyên rao giảng và diễn thuyết trước công chúng về đức tin Công giáo.
Một điều thú vị bắt đầu xảy ra. Vào thời điểm trước khi có radio hay truyền hình, nhiều người đến nghe Đức Hồng y Gibbons giảng thuyết, ngay cả khi họ không phải là người Công giáo. Những người Tin Lành đến nghe thường rất ngạc nhiên khi nghe ngài giải thích về nguồn gốc Kinh Thánh mạnh mẽ của đức tin Công giáo.
Nhiều người Tin Lành này muốn tìm hiểu thêm về Công giáo, và Đức Hồng y Gibbons muốn giới thiệu cho họ một cuốn sách giải đáp những mối quan tâm cụ thể của họ – nhưng cuốn sách đó không tồn tại. Những cuốn sách biện hộ đức tin mà ngài tìm thấy không được viết để dành cho người Tin Lành ở Hoa Kỳ thời đó.
Phải làm sao đây? Giữa lịch trình bận rộn của một tân giám mục, Đức Hồng y Gibbons nhận thấy một nhu cầu và tìm cách đáp ứng nó.
Không tìm được cuốn sách nào thực sự phù hợp với những người nghe Tin Lành tò mò, ngài quyết định tự tay viết cuốn sách đó.
Một cuốn sách bán chạy bất ngờ
Đức Hồng y Gibbons đã viết cuốn sách đó, cẩn thận và thành kính biên soạn một kiệt tác biện hộ đức tin. Cuốn Đức Tin của Cha ông Chúng ta: Một Sự Giải thích và Biện minh Rõ ràng về Giáo hội do Chúa Giêsu Kitô Thiết lập (The Faith of Our Fathers: A Plain Exposition and Vindication of the Church Founded by Our Lord Jesus Christ) được xuất bản năm 1876 và ngay lập tức trở thành một tác phẩm ăn khách.
Tại sao cuốn Đức Tin của Cha ông Chúng ta lại nổi tiếng đến vậy? Một phần là vì Đức Hồng y Gibbons đã giúp cho thần học trở nên dễ tiếp cận. Ngài viết bằng một phong cách rõ ràng, đơn giản và logic, khiến cuốn sách vẫn rất dễ đọc cho đến ngày nay.
Hơn nữa, cuốn sách mang đến điều quan trọng cho cả người Tin Lành và người Công giáo, thu hẹp khoảng cách tồn tại giữa họ vào thời điểm đó. Đối với những người Tin Lành vốn chiếm đa số về mặt văn hóa, Đức Hồng y Gibbons đã nỗ lực giải thích nguồn gốc Kinh Thánh của niềm tin Công giáo. Ngài làm rõ những điểm trong Công giáo gây khó hiểu cho những người không theo đạo Công giáo, chẳng hạn như việc tôn kính các thánh và vâng phục Đức Giáo hoàng, dựa trên Kinh Thánh và lịch sử của Giáo hội sơ khai.
Đối với những người Công giáo thường gặp khó khăn trong việc hòa nhập văn hóa khi mới nhập cư, ngài đã làm rõ rằng Công giáo có thể là trở thành một nền tảng đức tin của Hoa Kỳ, một đức tin phù hợp với quốc gia non trẻ này. Được viết với lòng bác ái và sự tôn trọng đối với cả hai phía, cuốn sách đã trở thành một công cụ thiết yếu giúp những người Công giáo nhập cư thích nghi với nền văn hóa mới.
Cuốn sách không phải không có những lời chỉ trích. Đức Giám mục Bernard McQuaid của Rochester gọi Đức Hồng y Gibbons là “quá khoan nhượng với nước Mỹ mang tư tưởng Tin Lành,” và sau này phương pháp tiếp cận của ngài bị cho là có liên quan đến sự trỗi dậy của lạc thuyết về chủ nghĩa Hoa Kỳ (một chi tiết lịch sử thú vị vì Hoa Kỳ là quốc gia duy nhất có lạc thuyết mang tên mình).
Nhưng nhìn chung, cuốn sách đã mang lại lợi ích to lớn. Nhà phê bình văn học theo chủ nghĩa bất khả tri nổi tiếng HL Mencken đã viết rằng “bài luận hay nhất về giáo lý Công giáo có lẽ là cuốn Đức Tin của Cha ông Chúng ta, của Đức cố Hồng y Gibbons.” Ngay cả ngày nay, nó vẫn được gọi là “một kiệt tác biện hộ đức tin, một cuốn sách mà người Công giáo nhất định phải có trong thư viện của mình.”
Và cuốn sách này bán rất chạy. Từ năm 1876 đến năm 1939, nó là cuốn sách nổi tiếng nhất ở Hoa Kỳ, bán được 1,4 triệu bản trong bốn thập kỷ đầu tiên và được tái bản hơn 110 lần cho đến năm 1980. Nó đứng đầu danh sách sách bán chạy nhất trong sáu thập kỷ cho đến khi cuốn Cuốn theo Chiều gió (Gone With the Wind) vượt qua nó vào năm 1939.
Không rõ có bao nhiêu người đã trở thành người Công giáo sau khi đọc cuốn Đức Tin của Cha ông Chúng ta, nhưng chắc chắn cuốn sách đã đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp cho đức tin Công giáo được chấp nhận rộng rãi trong dân chúng Hoa Kỳ.
Đức Hồng y James Gibbons là một nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn trong thời đại của ngài và là cố vấn cho các tổng thống và chính khách. Không lâu trước khi qua đời, người bạn thân thiết của ngài, Tổng thống Theodore Roosevelt, đã gọi ngài là “công dân hữu ích nhất của đất nước chúng ta” – và có lẽ đặc biệt đúng đối với người Công giáo Hoa Kỳ, những người mà ngài đã giúp mở đường cho sự hội nhập hoàn toàn với tư cách là công dân của đất nước này.
Tác giả: Theresa Civantos Barber – Nguồn: Aleteia (09/7/2026)
Chuyển ngữ: Lm. Phil. M. Nguyễn Hoàng Nguyên
