Với nhiều người Công giáo Việt Nam đang sống và học tập tại Mỹ, các trường đại học Dòng Tên như Fordham hay Boston College là những cái tên quen thuộc. Đằng sau uy tín học thuật của những ngôi trường ấy là những linh mục học giả đã dành cả đời để giảng dạy và đồng hành cùng sinh viên. Linh mục Mark Massa, S.J., một trong những tên tuổi lớn nhất của thần học Công giáo Mỹ đương đại, vừa qua đời chiều Chúa nhật 15/11, để lại khoảng trống khó lấp trong lòng nhiều thế hệ học trò.
Tin buồn được nhà báo Michael Sean Winters chia sẻ trên National Catholic Reporter ngày 16/11. Chỉ trong vài giờ sau khi linh mục Massa qua đời, ông Winters liên tục nhận tin nhắn và email từ bạn bè, đồng nghiệp. Điều đáng nói là hầu hết những lời nhắn ấy không nhắc đến các công trình học thuật, mà nhắc đến con người của cha Massa: một người thầy tận tụy, một người bạn chân tình, một linh mục có khiếu hài hước và trái tim mục tử.
Từ Fordham đến Boston College
Linh mục Mark Massa giảng dạy tại Đại học Fordham từ năm 1987, được trao giải thưởng giảng dạy xuất sắc năm 1994, rồi trở thành người đầu tiên giữ ghế Giáo sư Thần học Karl Rahner tại trường. Năm 2004, ông sáng lập Trung tâm Curran về Nghiên cứu Công giáo Mỹ và làm giám đốc trung tâm đến năm 2010.

Thời ban đầu, trung tâm chỉ nhỏ bé đến mức chính cha Massa từng đùa rằng nó chỉ gồm “một chiếc điện thoại và một cái bàn ở tầng ba tòa Keating”. Nhưng bằng tầm nhìn và sự kiên trì, ông đã đưa trung tâm trở thành một địa chỉ nghiên cứu Công giáo Mỹ uy tín hàng đầu nước Mỹ. Năm 2010, ông rời Fordham để làm viện trưởng Trường Thần học và Mục vụ của Đại học Boston College, rồi sau đó làm giám đốc Trung tâm Boisi về Tôn giáo và Đời sống Công cộng.
Hai cuốn sách để lại dấu ấn
Sự nghiệp học thuật của linh mục Massa gắn liền với hai cuốn sách quan trọng. Cuốn “The Structure of Theological Revolutions” phân tích sự phát triển của các lý thuyết về luật tự nhiên trong Công giáo sau thông điệp Humanae Vitae năm 1968, dưới lăng kính của triết gia khoa học Thomas Kuhn.
Cuốn sách cuối cùng của ông, “Catholic Fundamentalism in America” (Chủ nghĩa bảo thủ Công giáo ở Mỹ), nhìn các xu hướng trong Công giáo Mỹ qua lăng kính Tin Lành. Tại hội nghị Way Forward năm 2025, ban tổ chức đã tặng cuốn sách này cho toàn bộ người tham dự, và cha Massa rất vui khi biết có một giám mục viết thư nói rằng ngài rất thích cuốn sách.
Người thầy được học trò nhớ mãi
Điều khiến nhiều người xúc động nhất khi nhớ về linh mục Massa chính là cách ông đồng hành với học trò. Nữ thần học gia Meghan Clark, hiện giảng dạy tại Đại học St. John, nhớ lại thời sinh viên tại Fordham. Trong một thánh lễ đông nghẹt người, khi năm hàng ghế đầu còn trống, cha Massa đã nói đùa với cộng đoàn: “Đừng lo, sống độc thân không lây đâu”, khiến cả nhà thờ bật cười trước khi bước vào phụng vụ.
Linh mục Ryan Duns, trưởng khoa Thần học Đại học Marquette, kể ông từng học riêng với cha Massa về tư tưởng của thần học gia David Tracy, gặp nhau hai tuần một lần trong bữa trưa kéo dài 90 phút để cùng trao đổi và kết nối các ý tưởng rời rạc thành một bức tranh lớn hơn. Giáo sư Massimo Faggioli của Đại học Villanova thì gọi cha Massa là “người bạn Mỹ đầu tiên” khi ông mới sang Mỹ, người giúp ông hiểu lịch sử Giáo hội tại Hoa Kỳ, và sau này còn làm cha đỡ đầu cho con gái ông.
Giáo sư Stephen Schneck chia sẻ một kỷ niệm khác về khía cạnh mục tử của cha Massa. Sau khi vợ đầu của ông qua đời, cha Massa mời ông đến Boston, với lý do ban đầu là để trao đổi học thuật. Nhưng rốt cuộc buổi gặp gỡ ấy lại trở thành thời gian an ủi, lắng nghe nỗi đau của một người vừa mất vợ. Ông Schneck nói đó là một khía cạnh rất khác với hình ảnh một học giả cứng rắn, hay tranh luận mà nhiều người vẫn biết.
Giám đốc Michael Murphy của Đại học Loyola Chicago đã tóm tắt về cha Massa bằng một câu đầy yêu thương: một tu sĩ Dòng Tên nhỏ nhắn, vui tính, với trí tuệ lớn và một trái tim còn lớn hơn.
Bài học cho người Công giáo Việt Nam
Cuộc đời linh mục Mark Massa nhắc nhở người Công giáo Việt Nam rằng đức tin và trí tuệ không đối lập nhau. Một linh mục vừa uyên bác trong học thuật, vừa gần gũi trong đời sống mục vụ, chính là hình ảnh đẹp của ơn gọi linh mục mà Giáo hội hôm nay rất cần.
Câu chuyện của cha Massa cũng là một lời khích lệ cho các bạn trẻ Công giáo Việt Nam đang du học hay định cư tại Mỹ: hãy học hành nghiêm túc, nhưng đừng bao giờ đánh mất sự quan tâm chân thành dành cho người khác. Trí tuệ chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng lòng nhân ái, và một người thầy lớn không chỉ được nhớ vì những cuốn sách ông viết, mà còn vì những cuộc đời ông đã chạm đến.
Xin hiệp ý cầu nguyện cho linh hồn linh mục Mark Massa, S.J., sớm được hưởng nhan thánh Chúa. Theo National Catholic Reporter.
Bài gốc:
- — National Catholic Reporter — “Jesuit Fr. Mark Massa, towering intellectual and loving priest, will be missed” (16/11/2026): Đọc bài gốc trên National Catholic Reporter
- — America Magazine — “Remembering Mark Massa, caring Jesuit and prominent scholar” (16/11/2026): Đọc bài gốc trên America Magazine
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.