Hội đồng Giám mục Ghana vừa kết thúc kỳ họp toàn thể thường niên bằng một thông cáo mạnh mẽ: kêu gọi Tổng thống John Dramani Mahama ban bố tình trạng khẩn cấp có mục tiêu tại những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của nạn khai thác vàng trái phép, được người dân địa phương gọi là galamsey.
Thông cáo được công bố ngày thứ Sáu 13/11/2026 tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Phaolô, giáo phận Konongo-Mampong, và do Đức cha Matthew Kwasi Gyamfi, Giám mục Sunyani, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ghana, ký tên. Kỳ họp diễn ra từ ngày 3 đến 14/11 tại Trung tâm Mục vụ Divine Providence ở Jamasi, vùng Ashanti, với chủ đề “Hiệp thông, Tham gia và Sứ vụ: Chuẩn bị cho Giáo hội Ghana mừng 150 năm vào năm 2030”.
Theo các giám mục, những biện pháp mà chính phủ đã triển khai cho đến nay vẫn chưa mang lại kết quả như mong đợi, trong khi sông ngòi bị ô nhiễm, rừng bị tàn phá, đất nông nghiệp bị hủy hoại và sức khỏe cộng đồng bị đe dọa ngày càng nghiêm trọng.

Galamsey là gì và vì sao các giám mục gọi đây là “kẻ thù chung”
Galamsey là cách gọi trong tiếng địa phương của Ghana để chỉ hoạt động khai thác mỏ trái phép và vô trách nhiệm, chủ yếu là khai thác vàng quy mô nhỏ, không có giấy phép và không tuân thủ các quy định về môi trường. Thiệt hại mà các giám mục liệt kê rất cụ thể: ô nhiễm nguồn nước, phá hủy các khu rừng được bảo vệ, làm thoái hóa đất nông nghiệp và đe dọa sức khỏe cộng đồng.
Trong thông cáo, các giám mục viết: “Xét thấy các biện pháp can thiệp của chính phủ Tổng thống Mahama cho đến nay vẫn chưa mang lại kết quả như mong đợi, chúng tôi tin rằng đã đến lúc phải ban bố tình trạng khẩn cấp có mục tiêu tại những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của nạn khai thác trái phép.”
Theo các ngài, tình trạng khẩn cấp ấy cần mở đường cho việc xây dựng và thực thi các quy định ở tầm quốc gia, bảo đảm hoạt động khai thác mỏ có trách nhiệm và thân thiện với môi trường. Lời kêu gọi được gửi tới các cơ quan quản lý, lực lượng an ninh, các lãnh đạo truyền thống, các nhà lãnh đạo tôn giáo và mọi công dân: hãy góp sức và nguồn lực để đánh bại kẻ thù chung này.
Các giám mục nhấn mạnh cuộc chiến chống galamsey không thể chỉ dừng ở việc bắt giữ thợ mỏ hay phá dỡ thiết bị tại các điểm khai thác trái phép. Cuộc chiến ấy, theo các ngài, phải chạm tới những mạng lưới đồng lõa đứng sau — những người tài trợ, tạo điều kiện và bảo kê cho hoạt động phi pháp — đồng thời bảo đảm trách nhiệm giải trình, tạo sinh kế thay thế bền vững cho những người đang sống nhờ khai thác trái phép, và khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường.
Theo tinh thần sinh thái toàn diện, các giám mục nhắc lại rằng chăm sóc ngôi nhà chung không thể tách rời phẩm giá con người, công lý xã hội và hạnh phúc của các thế hệ tương lai.
Đây không phải lần đầu tiên các giám mục Ghana lên tiếng. Hồi tháng 10/2026, Đức cha Gyamfi đã nói với đài Citi News rằng galamsey không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là mối nguy cho sức khỏe cộng đồng và hệ thống lương thực, nước uống của cả nước. Trước đó, Hội đồng cũng từng kêu gọi ban bố tình trạng khẩn cấp, còn Tổng thống Mahama thì tỏ ra dè dặt, cho rằng các cơ quan chức năng đã đủ thẩm quyền để bắt giữ, tịch thu thiết bị và thực thi luật bảo vệ môi trường. Với thông cáo lần này, các giám mục cho rằng đã đến lúc phải có biện pháp mạnh hơn.
Không chỉ môi trường: ma túy, trường học và xung đột cộng đồng
Thông cáo của các giám mục không chỉ nói về khai thác mỏ. Các ngài bày tỏ lo ngại trước tình trạng buôn bán ma túy và lạm dụng chất gây nghiện ở mức báo động, đe dọa sức khỏe cộng đồng, đời sống gia đình, giới trẻ và an ninh quốc gia — trong đó có vụ ba tấn cocaine được chuyển đi từ một cảng của Ghana và bị thu giữ tại Pháp gần đây. Các ngài kêu gọi tăng cường thực thi pháp luật dựa trên tình báo, áp dụng chế tài thích đáng, siết chặt kiểm soát biên giới, đẩy mạnh giáo dục cộng đồng và dịch vụ cai nghiện, đồng thời mời gọi các gia đình, trường học và các tổ chức tôn giáo làm sâu sắc hơn công tác phòng ngừa và chăm sóc người lệ thuộc vào ma túy.
Về giáo dục, các giám mục đặc biệt quan ngại trước tình trạng kỷ luật ngày càng suy giảm trong một số cơ sở giáo dục, kể cả một số trường Công giáo: bạo lực, vô lễ với người có thẩm quyền, gian lận thi cử và phá hoại tài sản. Các ngài mô tả những tố cáo về hành vi lạm dụng tình dục trẻ vị thành niên trong trường học — được cho là do chính những người lớn được giao chăm sóc các em — là điều khiến các ngài đặc biệt đau lòng, và kêu gọi các cơ quan chức năng điều tra thấu đáo, để pháp luật được thực thi.
Các ngài cũng cho biết mình rất đau lòng trước các cuộc xung đột và căng thẳng kéo dài giữa các cộng đồng ở nhiều nơi trong nước, đặc biệt tại Bawku và Kalba-Gbinyiri, những nơi đã có người thiệt mạng và tình đoàn kết xã hội bị suy yếu. Dù bạo lực gần đây đã dịu bớt, các giám mục vẫn kêu gọi mọi bên kiềm chế, từ bỏ bạo lực, chọn đối thoại, hòa giải và chung sống hòa bình, đồng thời thực hiện đầy đủ các khuyến nghị trong báo cáo về xung đột Kalba-Gbinyiri.
Ngoài ra, các giám mục ghi nhận việc Quốc hội đã rút lại quyết định thông qua dự luật về Quyền tình dục và Giá trị gia đình, và mong Quốc hội xem xét lại vấn đề này một cách nhanh chóng, đúng hiến pháp và thận trọng về mặt lập pháp.
Hướng tới 150 năm Tin Mừng tại Ghana
Kỳ họp toàn thể lần này còn là bước chuẩn bị cho một cột mốc lớn: 150 năm Tin Mừng được loan báo tại Ghana (1880–2030), với chủ đề “Hành trình Đức tin, Sứ vụ và Hy vọng”. Các giám mục đã công bố lộ trình bốn năm: năm 2027 là Năm Chúa Giêsu Kitô, Con Thiên Chúa; năm 2028 là Năm Chúa Thánh Thần; năm 2029 là Năm Chúa Cha; và năm 2030 là đỉnh cao của hành trình, với ngày khai mạc chính thức sẽ được công bố sau.
Ngay từ ngày khai mạc 9/11, Đức cha Gyamfi đã đặt tông điệu cho kỳ họp: trách nhiệm loan báo Tin Mừng và phục vụ không chỉ thuộc về giám mục, linh mục và tu sĩ, mà thuộc về mọi người đã chịu phép rửa. Qua Bí tích Rửa tội và Thêm sức, mọi tín hữu đều tham dự vào sứ vụ ngôn sứ, tư tế và vương đế của Đức Kitô, và những ơn mỗi người nhận được là để xây dựng Giáo hội và phục vụ thế giới. Ngài nhấn mạnh Giáo hội hiện hữu không phải cho chính mình, mà để loan báo Đức Kitô và làm hiện diện tình yêu cứu độ của Thiên Chúa trong mọi lĩnh vực đời sống — gia đình, trường học, bệnh viện, nơi làm việc, các cơ quan công quyền và cả không gian số.
Đức cha John Opoku-Agyemang, Giám mục Konongo-Mampong, chủ nhà của kỳ họp, cũng đã cảnh báo ngay từ đầu rằng nạn khai thác vàng trái phép đang phá hủy sông ngòi và môi trường, là một trong những mối đe dọa lớn nhất mà đất nước phải đối mặt. Ông cho biết ngay cả giáo phận của mình cũng không tránh khỏi tình trạng này: một số cộng đồng tham gia khai thác trái phép, và việc thuyết phục họ dừng lại rất khó khăn. Ông John Kofi Tandoh, Chủ tịch Hội đồng Giáo dân Công giáo toàn quốc Ghana, thì nhắc rằng Giáo hội không thể thờ ơ khi hạnh phúc của dân Chúa và tương lai của đất nước bị đe dọa — lên tiếng về các vấn đề đạo đức và xã hội là một phần trong sứ mạng Tin Mừng của Giáo hội, khác với việc tham gia chính trị đảng phái.
Vì sao tin này quan trọng với người Công giáo Việt Nam
Tin từ Ghana có thể nghe xa xôi, nhưng những gì các giám mục nước này nói lại rất gần với đời sống của người Công giáo Việt Nam.
Trước hết, đó là bài học về sinh thái toàn diện. Thông điệp Laudato Si’ của Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã dạy rằng tiếng kêu của trái đất và tiếng kêu của người nghèo là một. Các giám mục Ghana diễn đạt cùng một xác tín ấy bằng ngôn ngữ của đất nước mình: khi sông bị ô nhiễm, rừng bị phá và đất nông nghiệp bị hủy hoại, người chịu thiệt đầu tiên không phải là những con số thống kê, mà là nông dân mất đất canh tác, ngư dân mất nguồn cá, các gia đình mất nước sạch và trẻ em đối mặt với nguy cơ bệnh tật. Ở Việt Nam, tình trạng khai thác cát trái phép, khai thác khoáng sản không phép và ô nhiễm nguồn nước cũng là những vấn đề được báo chí nhắc tới thường xuyên. Lời kêu gọi của các giám mục Ghana vì thế cũng là một lời nhắc cho người Công giáo Việt Nam: chăm sóc thụ tạo không phải là chuyện của riêng ai, mà là một phần của đời sống đức tin.
Thứ hai, đó là hình ảnh một Hội đồng Giám mục lên tiếng một cách rõ ràng, cụ thể và có trách nhiệm về các vấn đề công. Các giám mục Ghana không đưa ra những lời chung chung: các ngài nêu tên vấn đề, chỉ ra nguyên nhân, đề xuất giải pháp cụ thể — tình trạng khẩn cấp có mục tiêu, sinh kế thay thế, điều tra các mạng lưới đồng lõa — và đồng thời tự nhận trách nhiệm của Giáo hội trong việc giáo dục, phòng ngừa và chăm sóc. Đó là cách Giáo hội thực thi giáo huấn xã hội của mình: không làm thay chính quyền, nhưng cũng không im lặng khi công ích bị đe dọa.
Cuối cùng, cách các giám mục Ghana chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 150 năm cũng đáng để suy ngẫm. Thay vì chỉ tổ chức một sự kiện, các ngài vạch ra một hành trình bốn năm, mỗi năm một chủ đề thần học rõ ràng, gắn với việc canh tân đời sống đức tin. Nhiều giáo phận và giáo xứ tại Việt Nam cũng đang chuẩn bị các dịp kỷ niệm lớn — từ năm thánh giáo phận đến kỷ niệm thành lập giáo xứ — và một lộ trình dài hơi, có chiều sâu như thế có thể là gợi ý hữu ích.
Với người Công giáo Việt Nam, tin này cũng là dịp để cầu nguyện cho các cộng đoàn tại Ghana — những người đang sống giữa sông ngòi bị ô nhiễm và đất đai bị tàn phá — và để tự hỏi: trong đời sống hằng ngày, mỗi người đang góp phần bảo vệ hay vô tình làm tổn hại ngôi nhà chung mà Thiên Chúa đã trao?
Câu hỏi thường gặp
Galamsey là gì?
Galamsey là từ địa phương ở Ghana để chỉ hoạt động khai thác mỏ trái phép và vô trách nhiệm, chủ yếu là khai thác vàng quy mô nhỏ. Các hoạt động này thường không có giấy phép, không tuân thủ quy định về môi trường, gây ô nhiễm sông ngòi, phá rừng và hủy hoại đất nông nghiệp.
“Tình trạng khẩn cấp có mục tiêu” nghĩa là gì?
Không phải ban bố tình trạng khẩn cấp trên cả nước. Các giám mục Ghana đề nghị chỉ áp dụng tại những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của nạn khai thác trái phép, để tập trung nguồn lực thực thi pháp luật và xây dựng các quy định bảo đảm khai thác mỏ có trách nhiệm và thân thiện với môi trường.
Vì sao Giáo hội lại lên tiếng về chuyện khai thác mỏ?
Vì môi trường gắn liền với phẩm giá con người: sông ngòi, đất đai và rừng là sinh kế của nông dân, ngư dân và cả cộng đồng. Khi những tài nguyên ấy bị tàn phá, người nghèo là những người chịu thiệt đầu tiên. Theo giáo huấn xã hội của Giáo hội và tinh thần của thông điệp Laudato Si’, chăm sóc thụ tạo là một phần của sứ vụ loan báo Tin Mừng, và lên tiếng khi công ích bị đe dọa là trách nhiệm của các mục tử.
Thông cáo của các giám mục Ghana khép lại bằng một chương trình hướng về tương lai — 150 năm Tin Mừng trên đất nước này — nhưng thông điệp trước mắt của các ngài thì rất cụ thể: bảo vệ sông ngòi, rừng và đất đai hôm nay chính là bảo vệ phẩm giá con người và tương lai của các thế hệ mai sau.
Bài gốc:
- CathoNews — Ghana Bishops Denounce Galamsey and Drug Trafficking — https://cathonews.com/article/ghana-bishops-denounce-galamsey-and-drug-trafficking-385e03
- Asaase Radio — Galamsey fight not working, time for targeted state of emergency – Catholic Bishops tell Mahama — https://asaaseradio.com/galamsey-fight-not-working-time-for-targeted-state-of-emergency-catholic-bishops-tell-mahama/
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.