Hàng chục kỳ Đại hội đã diễn ra và La Vang từ lâu trở thành điểm quy tụ đặc biệt của người Công giáo Việt Nam. Nhưng Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang bắt đầu từ khi nào? Ai là người đặt ra truyền thống tổ chức ba năm một lần? Và trước khi có những Đại hội quy mô toàn quốc như ngày nay, người Công giáo đã hành hương về La Vang ra sao?
Câu chuyện phải trở lại từ hơn hai thế kỷ trước.
Từ khu rừng La Vang và biến cố năm 1798
Theo truyền thống Công giáo Việt Nam, khoảng năm 1798, trong thời kỳ bách hại đạo dưới triều vua Cảnh Thịnh, nhiều tín hữu đã tìm vào khu rừng La Vang, thuộc vùng Quảng Trị ngày nay, để lánh nạn.
Giữa hoàn cảnh thiếu thốn, đau yếu và nguy hiểm, họ tụ họp cầu nguyện, lần chuỗi Mân Côi và kêu xin Đức Maria trợ giúp. Truyền tụng kể rằng Đức Mẹ đã hiện ra để an ủi và nâng đỡ những người đang gặp gian nan. Chính truyền thống này dần làm cho La Vang trở thành một địa điểm đặc biệt trong lòng người Công giáo Việt Nam. Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cũng từng nhắc đến La Vang gắn với những Kitô hữu tìm nơi trú ẩn trong cuộc bách hại năm 1798.
Cần lưu ý rằng các tài liệu nghiên cứu của Tổng Giáo phận Huế gọi câu chuyện ban đầu này là truyền thuyết La Vang, bởi không có văn bản đương thời trực tiếp ghi lại biến cố; những lời kể được lưu truyền qua nhiều thế hệ trước khi được ghi chép thành văn.
Từ lòng kính mến ấy, người Công giáo địa phương bắt đầu tìm về La Vang ngày càng nhiều.
Hành hương La Vang đã có trước khi có “Đại hội”
Điều thú vị là việc hành hương về La Vang không phải đến đầu thế kỷ XX mới xuất hiện.
Tư liệu của Tổng Giáo phận Huế cho biết cha sở Cổ Vưu Phêrô Đỗ Khắc Nhơn từng tổ chức cho giáo dân hành hương La Vang mỗi năm hai lần, vào Mùa Chay và mồng Ba Tết âm lịch. Giáo dân tập trung tại Cổ Vưu rồi cùng nhau tiến về La Vang; về sau còn có việc cung nghinh tượng Đức Mẹ từ Cổ Vưu vào nơi hành hương.
Như vậy, trước khi xuất hiện một “Đại hội La Vang” chính thức, La Vang đã là điểm hành hương quen thuộc của các cộng đoàn Công giáo trong vùng.
Nhưng bước ngoặt thực sự diễn ra vào năm 1900.
Đại hội La Vang đầu tiên
Theo tư liệu được Tổng Giáo phận Huế công bố lại tháng 7/2026, Đại hội La Vang lần thứ nhất diễn ra ngày 8/8/1900, nhân dịp khánh thành ngôi nhà thờ ngói mới tại La Vang.
Đây là một chi tiết đáng chú ý vì trong nhiều tài liệu trước đây, Đại hội đầu tiên thường được ghi là năm 1901.
Nghiên cứu của Tổng Giáo phận Huế cho biết sự nhầm lẫn có thể xuất phát từ những tài liệu được viết lại khoảng hai thập niên sau sự kiện. Trong khi đó, báo cáo năm 1900 của Đức cha Marie-Antoine Caspar, thường được gọi là Đức cha Caspar Lộc, cùng tường thuật của cha Bonin – người trực tiếp phụ trách tổ chức – cho biết lễ khánh thành và cuộc hành hương được ấn định vào ngày 8/8/1900. Từ các tài liệu này, nghiên cứu hiện nay của TGP Huế xác định mốc 1900 là phù hợp hơn.
Đại hội đầu tiên cũng gắn với một quyết định quan trọng tạo nên truyền thống tồn tại hơn một thế kỷ sau đó.
Vì sao Đại hội La Vang lại có lệ 3 năm một lần?
Trong dịp Đại hội đầu tiên, theo tư liệu của TGP Huế, Đức cha Caspar Lộc tuyên bố tước hiệu nhà thờ La Vang là Đức Bà Phù Hộ Các Giáo Hữu.
Đồng thời, ngài ban hành định lệ tổ chức Đại hội La Vang ba năm một lần. Ngoài Đại hội định kỳ, việc kính viếng Đức Mẹ tại La Vang vẫn tiếp tục được duy trì bằng những hình thức hành hương khác.
Như vậy, truyền thống “ba năm một lần” của Đại hội La Vang không phải hình thức mới xuất hiện trong những thập niên gần đây, mà có nguồn gốc ngay từ Đại hội đầu tiên cách đây hơn 120 năm.
Từ đó, các kỳ Đại hội lần lượt được tổ chức và quy mô ngày càng mở rộng.
Năm 1928: từ Đại hội địa phương thành cuộc quy tụ toàn quốc
Một mốc đặc biệt khác là Đại hội La Vang lần thứ 9 năm 1928.
Theo sử liệu của Tổng Giáo phận Huế, đây là Đại hội La Vang đầu tiên mang tính toàn quốc, được tổ chức trong ba ngày 20, 21 và 22/8/1928. Linh mục và giáo dân từ nhiều miền đã về tham dự; một số tư liệu ước tính số người hành hương lên tới khoảng 30.000 người – con số rất lớn trong bối cảnh thời đó.
Từ một điểm hành hương của giáo dân miền Trung, La Vang từng bước trở thành nơi quy tụ của người Công giáo trên khắp Việt Nam.
Trải qua chiến tranh và những biến động lịch sử, việc tổ chức Đại hội có những thời kỳ bị gián đoạn. Tuy nhiên, truyền thống hành hương La Vang vẫn được gìn giữ và tiếp tục cho đến ngày nay.
Từ Đại hội đầu tiên năm 1900 đến Đại hội lần thứ 32
Năm 2026, Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang được tổ chức lần thứ 32, từ ngày 13 đến 15/8, với chủ đề “Đức Maria, Người loan báo Tin Mừng”. Chương trình gồm các Thánh lễ, Bí tích Hòa Giải, dâng hoa, rước kiệu, chầu Thánh Thể, Đàng Thánh Giá và các sinh hoạt dành cho người hành hương.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ Đại hội đầu tiên. Khung cảnh La Vang hôm nay đã khác rất xa khu rừng nơi những tín hữu từng tìm đến cầu nguyện trong thời gian gian khó.
Nhưng có một điều gần như không thay đổi: người ta vẫn trở về La Vang để cầu nguyện.
Và từ những đoàn người hành hương nhỏ bé của thế kỷ XIX, đến Đại hội đầu tiên năm 1900, rồi Đại hội toàn quốc năm 1928 và Đại hội lần thứ 32 năm 2026, lịch sử ấy đã hình thành nên một trong những truyền thống hành hương đặc biệt nhất của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam.
