Trải qua 91 năm kể từ ngày cụ về chốn vĩnh hằng, tên tuổi của cụ Thượng thư Phêrô Giuse Nguyễn Hữu Bài vẫn in đậm trong lòng người dân xứ Huế như một tấm gương người tín hữu mẫu mực – một tâm hồn biết kết hợp hài hòa giữa tinh thần nhập thế của nhà Nho với đức bác ái Tin Mừng.
Vừa qua, tại giáo xứ Phước Môn (Quảng Trị), cha Barnaba Trần Đình Phục, Tổng Đại diện Tổng Giáo phận Huế, đã chủ sự thánh lễ giỗ lần thứ 91 để cầu nguyện cho cụ Phêrô Giuse Nguyễn Hữu Bài. Dịp này, nghi thức làm phép Nghĩa trang Viện Dục Anh cùng tượng đài Các Thánh Tử Đạo cũng được cử hành trang trọng, làm sáng tỏ thêm tâm nguyện bác ái mà vị danh sĩ đã dày công gầy dựng thuở sinh thời.
Vườn ươm ơn gọi và cội nguồn danh gia vọng tộc
Cụ Phêrô Giuse Nguyễn Hữu Bài sinh năm 1863 tại làng Cao Xá (Quảng Trị) trong một gia đình Công giáo nề nếp, đạo hạnh. Theo gia phả dòng tộc, cụ là cháu đời thứ 7 của Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh – vị danh tướng có công khai hoang mở cõi phương Nam – và là hậu duệ đời thứ 17 của danh nhân văn hóa Ức Trai Nguyễn Trãi.
Ngay từ năm 10 tuổi, cậu bé Nguyễn Hữu Bài đã được gửi vào Tiểu chủng viện An Ninh. Nhận thấy tài năng, đức hạnh cùng trí tuệ vượt trội của cậu, Đức cha Caspar (Lộc) đã cử cậu sang tu học tại Đại chủng viện Penang (Malaysia). Dù con đường ơn gọi sau đó rẽ sang hướng dấn thân phục vụ đời, hành trang tri thức và nền tảng đức tin vững chắc ấy đã tôi luyện nên một nhân cách lớn cho đất nước và Giáo hội.
Tấm lòng tận hiến cho người nghèo và Giáo hội
Dưới triều Nguyễn, cụ từng đảm nhiệm các chức vụ cao cấp như Thượng thư, Phụ chính đại thần. Giữa chốn quan trường, cụ luôn giữ trọn căn tính Kitô hữu qua lối sống thanh liêm và lòng thương xót tha nhân.
Năm 1924, cụ sáng lập Sở Dục Anh tại Phước Môn để cưu mang, chăm sóc các trẻ em mồ côi cơ nhỡ. Tinh thần vị tha của cụ được khắc ghi nơi cổng viện qua đôi câu đối nổi tiếng:
“Con thiên hạ một bầy còn đó,
Của thế gian ngàn vạn xá chi.”
Bên cạnh đó, gia đình của cụ cũng chính là cái nôi nuôi dưỡng nhiều ơn gọi thánh hiến. Cụ qua đời ngày 28 tháng 7 năm 1935 tại tư thất ở Bến Ngự (Huế), thọ 73 tuổi — địa điểm này ngày nay chính là trụ sở của Dòng Thánh Tâm Huế trên đường Phan Đình Phùng. Thánh lễ quy lăng sau đó do Đức cha Đaminh Hồ Ngọc Cẩn chủ sự, tiễn đưa cụ an nghỉ tại quê nhà Phước Môn giữa ngàn thông reo.
Di sản đức tin và tinh thần phục vụ của cụ Phêrô Giuse Nguyễn Hữu Bài mãi là ngọn đuốc sáng, minh chứng cho một đời sống “tốt đạo đẹp đời” của người Công giáo Việt Nam qua nhiều thế hệ.
