Ngày 30/10/2026, tại Vatican, Đức Giáo Hoàng Lêô XIV đã tiếp các tham dự viên hội nghị về tương lai của trí tuệ nhân tạo và khẳng định một ranh giới không thể xóa nhòa: máy móc chỉ là công cụ, không bao giờ là con người. Với người Công giáo Việt Nam đang dùng AI mỗi ngày trong học tập, làm việc và loan báo Tin Mừng, lời nhắc này mời gọi chúng ta dùng công nghệ một cách tỉnh táo, để công nghệ phục vụ phẩm giá con người chứ không thay thế con người.

Máy móc là công cụ, không phải con người
Đức Thánh Cha đã tiếp riêng các tham dự viên cuộc gặp “Tương lai của AI: Đối thoại giữa Vatican và giới khoa học về sự phát triển và ứng dụng của các công nghệ thông minh” tại Dinh Tông Tòa. Hội nghị một ngày này do Học viện Giáo hoàng về Sự sống và Viện Future of Life phối hợp tổ chức, với sự tham gia của các thành viên Ủy ban Vatican về trí tuệ nhân tạo cùng nhiều học giả. Trong bài diễn văn, Đức Giáo Hoàng nhấn mạnh: “Máy móc là công cụ, không phải con người.” Ngài khẳng định trí tuệ nhân tạo không bao giờ có thể thay thế con người, và việc quản lý, điều tiết công nghệ này vẫn cần được tiếp tục một cách nghiêm túc. Lập trường ấy nối tiếp thông điệp đầu tiên của triều đại ngài, Magnifica Humanitas, công bố tháng 5/2026, trong đó ngài mời gọi Giáo hội bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Đầu tháng 10/2026, ngài cũng từng phân biệt nghệ thuật cổ điển với nghệ thuật do AI tạo ra, nhấn mạnh có một khác biệt thuộc về bản thể, trước cả khác biệt về thẩm mỹ. Con người sáng tạo bằng cả thân xác, ký ức, tình cảm và đức tin; cỗ máy chỉ bắt chước hình thức bên ngoài mà không sống, không yêu thương, không cầu nguyện.
Trách nhiệm không thể giao cho một thực thể vô diện
Đức Giáo Hoàng cảnh báo về xu hướng đề xuất trao cho các hệ thống AI những quyền lợi hay tư cách pháp nhân tương tự con người. Ngài nói: “Ngày nay, có người đề xuất trao cho các hệ thống này những quyền lợi, thậm chí tư cách pháp nhân. Cách tiếp cận như thế có nguy cơ che mờ trách nhiệm của con người và để những người chịu thiệt hại phải đối diện với một thực thể vô diện.” Nói cách khác, khi có sai sót, thiệt hại xảy ra, không thể đổ lỗi cho một chương trình máy tính rồi coi như xong chuyện. Trách nhiệm phải luôn thuộc về con người cụ thể: người thiết kế, người triển khai, người quyết định sử dụng. Đức Thánh Cha đưa ra những ví dụ rất gần với đời sống: một người bị đưa vào danh sách theo dõi, hay bị ghi tên trong cơ sở dữ liệu kiểm soát biên giới, có thể bị rút gọn thành một điểm dữ liệu. Khi ấy, một quyết định ảnh hưởng đến sự sống, tự do hay phẩm giá của họ lại khó bị chất vấn, khó được xem xét lại. Vì thế, ngài nhấn mạnh mọi quyết định liên quan đến sự sống, tự do và việc sử dụng vũ lực phải luôn nằm dưới sự giám sát hiệu quả, có hiểu biết và có trách nhiệm của con người. Với người Công giáo Việt Nam, điều này cũng là lời nhắc trong đời sống hằng ngày: đừng để thuật toán quyết định thay lương tâm, đừng để một ứng dụng thay thế sự phân định, lắng nghe và đồng hành của con người với nhau.
Kêu gọi cấm vũ khí tự hành gây chết người
Từ nguyên tắc trách nhiệm con người, Đức Giáo Hoàng đưa ra một lời kêu gọi cụ thể và mạnh mẽ: các quốc gia họp tại Geneva vào tháng 11/2026 cần tiến tới lệnh cấm vũ khí tự hành gây chết người. Không cỗ máy nào được phép tự quyết định lấy đi mạng sống con người. Ngài kêu gọi xây dựng những tiêu chuẩn chung, cơ chế giám sát độc lập, và con đường rõ ràng để người bị ảnh hưởng có thể chất vấn quyết định và tìm kiếm biện pháp khắc phục. Lời kêu gọi này nối tiếp sứ điệp Đức Giáo Hoàng Phanxicô gửi các nhà lãnh đạo G7 năm 2024, trong đó ngài khẳng định không cỗ máy nào nên chọn lựa việc có lấy đi mạng sống con người hay không. Tại hội nghị, nhiều tham dự viên bày tỏ hy vọng vào vai trò lãnh đạo đạo đức của Vatican. Nhà vật lý Max Tegmark, thuộc Viện Công nghệ Massachusetts, cho rằng với sự lãnh đạo luân lý mạnh mẽ, Vatican có thể giúp định hướng sự phát triển AI theo con đường tốt đẹp hơn, lấy con người làm trung tâm. Trong khi đó, một số học giả khác cảnh báo cần dừng lại trước đà phát triển siêu trí tuệ không kiểm soát, vì nếu con người đánh mất quyền làm chủ công nghệ, hậu quả có thể vượt khỏi tầm tay. Những tiếng nói khác nhau ấy cùng gặp nhau ở một điểm: tương lai của AI không phải là định mệnh, mà là kết quả của những lựa chọn có trách nhiệm ngay hôm nay.
Lời mời cầu nguyện
Đức Giáo Hoàng kết lại bằng một xác tín đầy hy vọng: “Vì là công nghệ do con người phát triển, tương lai của nó phụ thuộc vào những lựa chọn chúng ta đưa ra.” Một hệ thống đáng tin cậy, phục vụ con người, có giá trị hơn nhiều so với một hệ thống cực kỳ mạnh mẽ nhưng hậu quả của nó không thể lường trước hay kiểm soát đầy đủ. Với mỗi người chúng ta, lời mời thật cụ thể: hãy dùng AI như một công cụ phục vụ học tập, công việc và sứ vụ, nhưng đừng trao cho nó quyền quyết định thay trái tim mình. Hãy giữ những giờ cầu nguyện thinh lặng, những cuộc gặp gỡ thật, những cái bắt tay và ánh mắt quan tâm mà không màn hình nào thay thế được. Xin Chúa ban cho các nhà khoa học, nhà quản lý và mỗi người dùng công nghệ hôm nay ơn khôn ngoan và can đảm, để mọi tiến bộ kỹ thuật đều trở thành phương tiện tôn vinh phẩm giá con người và loan báo tình yêu Thiên Chúa.
Nguồn: Catholic News Agency
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.