Trong nhiều thế kỷ, hình ảnh Chúa Giêsu quen thuộc với rất nhiều người là một người đàn ông có làn da sáng, tóc dài, râu nâu, gương mặt hiền hòa theo kiểu châu Âu. Hình ảnh ấy xuất hiện trong tranh thánh, nhà thờ, phim ảnh và các tác phẩm nghệ thuật Kitô giáo phương Tây.
Tuy nhiên, nếu đặt câu hỏi dưới góc nhìn lịch sử: Chúa Giêsu thành Nagiarét, một người Do Thái sống tại Giuđêa vào thế kỷ thứ nhất, thực sự có thể trông như thế nào, thì câu trả lời có lẽ rất khác với nhiều hình ảnh quen thuộc ngày nay.
Các sách Tin Mừng không mô tả chi tiết dung mạo thể lý của Chúa Giêsu. Kinh Thánh không cho biết Người cao bao nhiêu, màu da thế nào, tóc dài hay ngắn, mắt màu gì. Điều này không phải ngẫu nhiên. Trọng tâm của Tin Mừng không phải là vẻ ngoài của Chúa Giêsu, nhưng là căn tính của Người, lời giảng dạy, các phép lạ, cuộc thương khó, cái chết và sự phục sinh của Người. Trong nhãn quan Kinh Thánh, Thiên Chúa không nhìn con người theo dáng vẻ bên ngoài, nhưng nhìn thấu tâm hồn.
Một vài đoạn Kinh Thánh thường được nhắc đến khi nói về dung mạo của Đấng Mêsia. Sách Isaia diễn tả Người như một người không có dáng vẻ uy nghi hay vẻ đẹp khiến người ta phải chú ý. Điều này gợi ý rằng Chúa Giêsu có thể đã mang một dáng vẻ rất bình thường giữa đám đông. Chính các trình thuật Tin Mừng cũng cho thấy Người có thể hòa lẫn giữa dân chúng, không phải là một nhân vật nổi bật bởi hình dáng bên ngoài.
Về phương diện lịch sử và nhân học, Chúa Giêsu nhiều khả năng mang dáng vẻ của một người Do Thái vùng Giuđêa thế kỷ thứ nhất. Điều đó có nghĩa là Người có thể có nước da ngăm hoặc màu ô-liu, tóc sẫm màu, mắt sẫm, râu ngắn và vóc dáng trung bình của nam giới vùng Địa Trung Hải thời ấy. Một số nghiên cứu về hài cốt và di truyền của cư dân vùng Levant cổ cho thấy người sống tại Giuđêa thời Chúa Giêsu thường có đặc điểm Địa Trung Hải, khác xa hình ảnh tóc vàng, mắt xanh hay da trắng kiểu Bắc Âu.
Các nghiên cứu nhân học pháp y cũng từng thử tái dựng khuôn mặt của một người nam sống tại Giuđêa thế kỷ thứ nhất. Dù không thể nói đó là khuôn mặt thật của Chúa Giêsu, vì không có di cốt của Người để đối chiếu, những phục dựng này cho thấy một hình ảnh có tính lịch sử hơn: gương mặt rộng, tóc đen ngắn, râu rậm, da rám nắng và đôi mắt sẫm. Hình ảnh này gần với bối cảnh Trung Đông cổ hơn là các tranh tượng châu Âu thời Trung cổ hay Phục Hưng.
Một chi tiết cũng đáng chú ý là tóc của Chúa Giêsu có thể không dài như nhiều tranh ảnh hiện đại. Trong bối cảnh Do Thái – Rôma thế kỷ thứ nhất, tóc dài ở nam giới không nhất thiết là kiểu phổ biến. Dù Chúa Giêsu có thể có râu, vì râu là điều thường thấy nơi nam giới Do Thái, nhưng mái tóc dài buông xuống vai có lẽ phản ánh nhiều hơn truyền thống nghệ thuật về sau, đặc biệt từ ảnh hưởng Hy Lạp – Rôma và nghệ thuật Kitô giáo phương Tây.
Về trang phục, Chúa Giêsu có thể mặc áo dài đơn giản, áo choàng ngoài và mang dép, giống những người đàn ông bình dân trong xã hội Do Thái thời ấy. Người không thuộc tầng lớp quý tộc, không sống trong giàu sang, nhưng là người lao động, từng được biết đến như con bác thợ mộc và đã đi rao giảng qua nhiều làng mạc. Vì thế, thân thể Người có thể mang dấu vết của lao động, nắng gió và những hành trình dài.
Hình ảnh Chúa Giêsu trong nghệ thuật đã thay đổi rất nhiều theo thời gian. Trong các hang toại đạo Rôma, Chúa Giêsu từng được vẽ như vị Mục Tử Nhân Lành, trẻ trung, tóc ngắn, không râu. Sau khi Kitô giáo được công nhận trong Đế quốc Rôma, hình ảnh Chúa Kitô dần trở nên uy nghi hơn, mang nét của các hoàng đế hoặc triết gia, với hào quang, tóc dài và râu. Đến thời Trung cổ và Phục Hưng, các nghệ sĩ châu Âu tiếp tục diễn tả Chúa Giêsu theo khuôn mặt, lý tưởng thẩm mỹ và văn hóa của chính họ.
Chính vì vậy, hình ảnh Chúa Giêsu da trắng, tóc dài, râu đẹp và gương mặt kiểu châu Âu không phải là chân dung lịch sử chính xác, nhưng là kết quả của một truyền thống nghệ thuật kéo dài nhiều thế kỷ. Khi Kitô giáo lan rộng qua các vùng đất khác, đặc biệt trong thời kỳ truyền giáo và thuộc địa, hình ảnh ấy tiếp tục được phổ biến, đôi khi còn bị gắn với những cấu trúc văn hóa và quyền lực của phương Tây.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các dân tộc không được diễn tả Chúa Giêsu theo ngôn ngữ văn hóa của mình. Trong lịch sử, người Ethiopia, Hàn Quốc, Mỹ Latinh, châu Phi hay Á Đông đều từng vẽ Chúa Giêsu với những nét gần gũi với dân tộc mình. Đó là cách nghệ thuật diễn tả một chân lý thần học: Chúa Kitô là Đấng Cứu Độ của mọi dân tộc. Người thật sự nhập thể trong lịch sử, nhưng ơn cứu độ của Người vượt trên mọi biên giới chủng tộc và văn hóa.
Đối với người Công giáo, việc tìm hiểu dung mạo lịch sử của Chúa Giêsu có thể giúp ta ý thức hơn về mầu nhiệm Nhập Thể. Con Thiên Chúa đã không đến trong một hình ảnh mơ hồ hay thần thoại, nhưng đã làm người thật, thuộc về một dân tộc cụ thể, sống trong một thời đại cụ thể, nói một ngôn ngữ cụ thể, mặc những y phục cụ thể và mang lấy thân phận con người trong tất cả sự khiêm hạ.
Điều quan trọng nhất không phải là tranh luận xem Chúa Giêsu có khuôn mặt chính xác ra sao, nhưng là nhận ra rằng vẻ ngoài của Người không phải trung tâm của đức tin. Người không cứu độ nhân loại bằng màu da, kiểu tóc hay dáng vẻ bên ngoài, nhưng bằng tình yêu, lời giảng dạy, cuộc khổ nạn, cái chết và sự phục sinh. Dù được diễn tả trong nghệ thuật bằng khuôn mặt của bất cứ dân tộc nào, Chúa Giêsu vẫn là Đấng Emmanuel, Thiên Chúa ở cùng chúng ta, Đấng đã đến để cứu độ mọi người.
Vì thế, khi nhìn lại các hình ảnh khác nhau về Chúa Giêsu, người tín hữu được mời gọi vừa trân trọng truyền thống nghệ thuật Công giáo, vừa hiểu đúng bối cảnh lịch sử của Người. Chúa Giêsu lịch sử có thể không giống nhiều bức tranh quen thuộc trong các nhà thờ phương Tây, nhưng Chúa Giêsu của đức tin vẫn là Đấng duy nhất mà Hội Thánh tuyên xưng: Con Thiên Chúa làm người, chịu chết và sống lại vì phần rỗi nhân loại.
