Một thế kỷ sau ngày Đức Piô XI phong chức cho sáu giám mục Trung Quốc đầu tiên, Hồng y Luis Antonio Tagle đã thẳng thắn nhắc lại một chương buồn của lịch sử: trong nhiều thập kỷ, giáo sĩ Trung Quốc từng bị đối xử như “hạng hai” ngay trong lòng Giáo hội. Lời nhắc ấy không nhằm khơi lại oán hận, mà mở ra lời mời tha thứ và chữa lành, để Giáo hội tại Trung Quốc hôm nay có thể sống trọn vẹn căn tính của mình trong hiệp thông với Rôma.
Một thế kỷ sau ngày lịch sử 28/10/1926
Ngày 5/11/2026, Đại học Giáo hoàng Urbaniana ở Rôma đã tổ chức hội thảo quốc tế “Gương mặt của Giáo hội hoàn vũ tại Trung Quốc: 100 năm phong chức sáu giám mục Trung Quốc đầu tiên”, do hãng tin Fides tổ chức. Khai mạc hội thảo có Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh; tham dự còn có Đức Hồng y Stephen Chow, Tổng Giám mục Hồng Kông, cùng Đức Tổng Giám mục Joseph Li Shan của Bắc Kinh và Đức Giám mục Ignatius Ding Zuyao của Hải Môn, vị giám mục vừa được phong chức ngày 15/10/2026.
Cách đây đúng một thế kỷ, ngày 28/10/1926, Đức Piô XI đã phong chức giám mục cho sáu linh mục Trung Quốc tại Đền thờ Thánh Phêrô: Odorico Cheng Hede, Melchior Sun Dezhen, Joseph Hu Ruoshan, Philip Zhao Huaiyi, Simon Zhu Kaimin và Aloysius Chen Guodi. Đó là lần đầu tiên trong thời hiện đại, những người con của đất nước Trung Quốc trở thành người kế vị các Tông đồ trên chính quê hương mình, mở ra chặng đường xây dựng một Giáo hội bản xứ thay vì mãi phụ thuộc vào các nhà truyền giáo ngoại quốc.

Những thập kỷ bị xem là “hạng hai”
Phát biểu kết luận hội thảo, Đức Hồng y Luis Antonio Tagle, người đứng đầu Bộ Loan báo Tin Mừng, đã không né tránh những mảng tối của chặng đường ấy. Theo ngài, trước thời khắc năm 1926 và trong nhiều thập kỷ sau đó, đã có sự chống đối, thù địch, thậm chí những hành vi phá hoại ngay trong lòng Giáo hội, từ những người vì nhiều lý do khác nhau phản đối việc phong chức giám mục cho người Trung Quốc hoặc cho rằng việc ấy còn “quá sớm”.
Không chỉ ở tầm quyết định, sự phân biệt còn len lỏi vào đời sống thường ngày. “Trong đời sống hằng ngày, đã có những người tiếp tục đối xử với các linh mục Trung Quốc như những giáo sĩ hạng hai, trong một số trường hợp còn là sự phân biệt đối xử công khai”, Đức Hồng y nói. Cách đối xử ấy, theo ngài, đã không nhận ra tính hoàn vũ của Giáo hội, mà giam hãm Công giáo trong một nền văn hóa, một nền văn minh duy nhất.
Chính vì thế, việc phong chức sáu giám mục năm 1926 không chỉ là một nghi lễ, mà là một cột mốc: Giáo hội bắt đầu tách sứ vụ truyền giáo khỏi những lợi ích thực dân của các cường quốc phương Tây. Việc bổ nhiệm giám mục từ các cộng đoàn địa phương, như Đức Hồng y Tagle nhấn mạnh, không đơn thuần là ứng phó với hoàn cảnh chính trị thay đổi, mà phản ánh chính bản chất hoàn vũ của Giáo hội.
Tha thứ để chữa lành
Nhìn lại những chia rẽ trong lịch sử, Đức Hồng y Tagle thẳng thắn thừa nhận những yếu đuối của con người trong lòng Giáo hội: “Hành trình của Giáo hội được đánh dấu bởi sự yếu đuối của con người, những áp lực bên ngoài, những sai lầm, những hình thức giáo sĩ trị cũ và mới. Hành trình ấy được đánh dấu bởi những thỏa hiệp và sa ngã. Thế nhưng luôn có khả năng bắt đầu lại, đón nhận ơn tha thứ, và nhờ ơn tha thứ đầy lòng thương xót, cảm nhận nỗi đau vì tội lỗi và phản bội của chính mình.”
Với ngài, tha thứ vẫn là điều cốt yếu để chữa lành những vết thương trong lòng Giáo hội: “Trải nghiệm tự do trao ban và đón nhận ơn tha thứ này có thể chữa lành các vết thương ngay cả hôm nay. Nó có thể củng cố các tâm hồn và mang lại niềm vui giữa những khó khăn và trở ngại trên đường đi.”
Đức Thánh Cha Lêô XIV cũng gửi sứ điệp tới hội thảo, nhấn mạnh rằng sự hiệp nhất trong Giáo hội không đòi hỏi phải đồng nhất. Giáo hội tại Trung Quốc, theo Đức Hồng y Tagle, có thể bày tỏ trọn vẹn căn tính Trung Quốc của mình trong khi vẫn hiệp thông với Rôma và với Giáo hội hoàn vũ. Ngài hoan nghênh việc các giám mục Trung Quốc ngày càng tham dự Thượng Hội đồng và các cuộc gặp do Đức Thánh Cha triệu tập: “Điều mà chỉ vài năm trước còn không thể diễn ra, nay đang ngày càng trở nên phổ biến.”
Ngài cũng mời gọi vượt qua kiểu quan hệ truyền giáo cũ, trong đó một số Giáo hội chỉ được xem là nơi ban phát, còn một số chỉ là nơi nhận lãnh. Giáo hội tại Trung Quốc, ngài nói, có những hồng ân để chia sẻ với các cộng đoàn Công giáo trên khắp thế giới.
Bài học cho Giáo hội tại Á châu
Câu chuyện của Giáo hội Trung Quốc không xa lạ với người Công giáo Việt Nam. Giáo hội tại Việt Nam cũng đã đi qua chặng đường dài từ những nhà truyền giáo ngoại quốc đến một Giáo hội bản xứ, với giám mục, linh mục và tu sĩ Việt Nam phục vụ chính đồng bào mình. Câu hỏi về một Giáo hội bén rễ trong văn hóa địa phương mà vẫn hiệp thông với Phêrô, vì thế, là câu hỏi quen thuộc với mỗi người Công giáo Việt Nam.
Đáng chú ý, người lên tiếng ở Rôma lần này cũng là một người Á châu: Đức Hồng y Tagle, người Philippines. Một giọng nói Á châu nhắc về nỗi đau của giáo sĩ Á châu và về ơn tha thứ, điều khiến câu chuyện chạm đến độc giả Việt Nam theo một cách rất riêng, gần gũi.
Năm 2026 cũng đánh dấu 80 năm thiết lập hàng giáo phẩm tại Trung Quốc, khi Đức Piô XII ban hành tông hiến Quotidie Nos năm 1946. Tại hội thảo, Đức Hồng y Stephen Chow cũng đã chia sẻ về hội nhập văn hóa và đối thoại liên văn hóa trong việc đào tạo linh mục, tu sĩ và giáo dân Trung Quốc hôm nay. Những suy tư ấy không chỉ dành cho Trung Quốc, mà cho toàn thể Giáo hội tại Á châu.
Một trăm năm là khoảng thời gian đủ dài để nhìn lại với sự thật và lòng thương xót. Lời nhắc của Đức Hồng y Tagle không nhằm khơi lại oán hận, mà để khẳng định rằng không có vết thương nào trong lòng Giáo hội là không thể chữa lành, nếu người ta dám nhìn thẳng vào sự thật và dám tha thứ. Với Giáo hội Việt Nam, đó cũng là một lời mời: trân trọng ơn gọi bản xứ mà bao thế hệ đã vun trồng, đón nhận sự khác biệt như một hồng ân, và để ơn tha thứ chữa lành những gì còn âm ỉ trong lòng Giáo hội.
Theo LiCAS.news.
Paul G — Quản lý Nội dung
Ban Biên tập Tin Công Giáo 24h. Tìm hiểu thêm về chúng tôi tại trang Giới thiệu. Độc giả có góp ý hoặc phát hiện sai sót, vui lòng gửi qua trang Liên hệ.