Trong gần 2.000 năm qua, Chúa Giêsu Kitô là trung tâm đời sống đức tin của Kitô giáo. Hình ảnh của Người hiện diện trong nhà thờ, gia đình, tranh tượng, phim ảnh và nhiều tác phẩm nghệ thuật trên khắp thế giới. Tuy nhiên, một câu hỏi thường được đặt ra là: vì sao trong rất nhiều hình ảnh quen thuộc, Chúa Giêsu lại thường được diễn tả như một người da trắng, tóc dài, râu nâu hoặc vàng, gương mặt theo kiểu châu Âu?
Về mặt lịch sử, Chúa Giêsu sinh ra và lớn lên tại vùng Giuđêa, thuộc Trung Đông, vào thế kỷ thứ nhất. Kinh Thánh không mô tả chi tiết dung mạo thể lý của Người. Các sách Tin Mừng không nói Chúa Giêsu cao thấp thế nào, màu da ra sao, tóc và mắt màu gì. Một vài hình ảnh trong Cựu Ước hoặc sách Khải Huyền mang tính biểu tượng thần học hơn là mô tả chân dung lịch sử. Vì vậy, không thể dựa vào Kinh Thánh để xác định chính xác diện mạo bên ngoài của Chúa Giêsu.
Tuy nhiên, xét theo bối cảnh địa lý và nhân học, các nhà nghiên cứu cho rằng một người Do Thái sống tại Palestine thế kỷ thứ nhất nhiều khả năng có nước da sẫm hơn người châu Âu phương Bắc, tóc đen hoặc nâu sẫm, mắt sẫm màu và dáng vẻ gần với cư dân Trung Đông thời đó. Nói cách khác, hình ảnh Chúa Giêsu “da trắng kiểu châu Âu” không phải là chân dung lịch sử chính xác, nhưng là kết quả của một quá trình nghệ thuật, văn hóa và truyền giáo kéo dài nhiều thế kỷ.
Trong những thế kỷ đầu, các Kitô hữu thường bị bách hại, nên hình ảnh Chúa Kitô chưa phổ biến rộng rãi. Một trong những hình ảnh cổ xưa nhất liên quan đến Chúa Giêsu thậm chí là một hình vẽ chế giễu tại Rôma, mô tả một người thờ lạy một nhân vật bị đóng đinh có đầu lừa. Về sau, các hình ảnh tích cực hơn bắt đầu xuất hiện, chẳng hạn Chúa Giêsu là “Mục Tử Nhân Lành”, vác chiên trên vai. Trong các bức vẽ thời kỳ này, Người thường được diễn tả theo phong cách Hy Lạp – Rôma, đôi khi không có râu, khác khá xa với hình ảnh quen thuộc ngày nay.
Từ thế kỷ IV, sau khi Kitô giáo được công nhận và lan rộng trong Đế quốc Rôma, các hình ảnh Chúa Kitô bắt đầu xuất hiện nhiều hơn. Các nghệ sĩ Rôma và châu Âu đã diễn tả Chúa Giêsu bằng ngôn ngữ nghệ thuật của chính họ: trang phục, gương mặt, mái tóc và phong thái gần với văn hóa châu Âu. Dần dần, hình ảnh Chúa Giêsu tóc dài, có râu, gương mặt sáng, da trắng trở thành mẫu hình quen thuộc trong nghệ thuật Kitô giáo phương Tây.
Khi Kitô giáo lan rộng sang châu Âu và về sau theo chân các cuộc truyền giáo đến nhiều vùng đất khác, hình ảnh Chúa Giêsu theo kiểu châu Âu cũng được mang theo. Trong một số giai đoạn lịch sử, đặc biệt thời thuộc địa, hình ảnh Chúa Giêsu da trắng không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn bị gắn với quyền lực văn hóa và chính trị của các nước phương Tây. Điều này khiến nhiều cộng đồng ngoài châu Âu dần quen với một hình ảnh Chúa Kitô không phản ánh bối cảnh lịch sử Do Thái – Trung Đông của Người.
Đến thế kỷ XX, hình ảnh Chúa Giêsu da trắng càng được củng cố mạnh mẽ qua tranh ảnh đạo đức bình dân, sách vở, phim ảnh và các phương tiện truyền thông. Một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất là bức “Head of Christ” của họa sĩ Warner Sallman, vẽ Chúa Giêsu với làn da sáng, tóc nâu nhạt và gương mặt kiểu phương Tây. Bức tranh này được in ấn rộng rãi, xuất hiện trong nhà thờ, trường học, gia đình, lịch, ảnh thánh và nhiều vật dụng đạo đức, góp phần định hình trí tưởng tượng của nhiều thế hệ tín hữu.
Tuy vậy, trong những thập niên gần đây, nhiều nghệ sĩ Công giáo và Kitô giáo trên thế giới đã diễn tả Chúa Giêsu theo khuôn mặt văn hóa của chính dân tộc mình. Có những bức tranh Chúa Giêsu mang nét Á Đông, châu Phi, Mỹ Latinh, Maori hoặc các cộng đồng bản địa. Điều này không có nghĩa là thay đổi Chúa Kitô, nhưng diễn tả một chân lý rất sâu xa: Con Thiên Chúa nhập thể để cứu độ mọi dân tộc, và Tin Mừng có thể đi vào mọi nền văn hóa.
Người Công giáo cần phân biệt rõ hai điều. Về lịch sử, Chúa Giêsu thành Nagiarét là một người Do Thái sống tại Trung Đông thế kỷ thứ nhất, nên chắc chắn không phải là một người châu Âu da trắng theo nghĩa hiện đại. Nhưng về đức tin, Chúa Giêsu không bị giới hạn trong một chủng tộc hay một nền văn hóa. Người là Đấng Cứu Độ của toàn thể nhân loại. Vì vậy, các dân tộc có thể diễn tả Chúa Kitô bằng ngôn ngữ nghệ thuật của mình, miễn là không làm sai lệch đức tin về Người.
Điều quan trọng không phải là tranh cãi xem Chúa Giêsu “thuộc màu da nào” theo nhãn quan chính trị hiện đại, nhưng là nhận ra rằng Người đã thật sự nhập thể, sống trong một dân tộc, một thời đại và một bối cảnh lịch sử cụ thể. Đồng thời, chính Người cũng vượt trên mọi ranh giới chủng tộc, quốc gia và văn hóa, để quy tụ muôn dân trong một ơn cứu độ duy nhất.
Hình ảnh Chúa Giêsu da trắng trở nên phổ biến không phải vì đó là chân dung lịch sử chính xác của Người, nhưng vì nhiều thế kỷ nghệ thuật phương Tây đã định hình cách thế giới nhìn về Chúa Kitô. Ngày nay, khi hiểu rõ hơn về lịch sử và văn hóa, người tín hữu được mời gọi chiêm ngắm Chúa Giêsu vừa như Đấng đã nhập thể trong lịch sử, vừa như Đấng Cứu Thế của mọi dân tộc, mọi màu da và mọi nền văn hóa.
