Đức Thánh Cha Lêô XIV vừa bổ nhiệm 24 thành viên mới vào Ủy ban Thần học Quốc tế, giao cho cơ quan này hai nhiệm vụ lớn: làm rõ ý nghĩa của “Truyền thống” trong đời sống Giáo hội và suy tư về mối tương quan giữa đức tin với các nền văn hóa. Với người Công giáo Việt Nam — nơi các hình thức đạo đức bình dân như hành hương, rước kiệu đang nở rộ — đây là tin tức đáng suy ngẫm về cách giữ gìn đức tin giữa dòng chảy văn hóa.
Ở Việt Nam, hai chữ “truyền thống” nghe thật quen tai: truyền thống gia đình, làng xóm, hội đoàn, giáo xứ. Nhưng “Truyền thống” mà Giáo hội Công giáo nói đến — với chữ T viết hoa — lại là một kho tàng lớn hơn nhiều: toàn bộ đức tin mà các Tông đồ đã nhận từ Chúa Giêsu và trao lại cho các thế hệ. Mới đây, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã giao cho các nhà thần học hàng đầu nhiệm vụ làm rõ chính khái niệm này — bởi trong thời đại mà bất cứ tập tục nào cũng có thể được gắn mác “truyền thống”, việc phân biệt đâu là kho tàng đức tin bất biến và đâu là hình thức có thể canh tân là điều sống còn cho đời sống đức tin của mỗi tín hữu.
Hôm thứ Hai 20/10, Đức Thánh Cha đã bổ nhiệm 24 thành viên mới của Ủy ban Thần học Quốc tế (International Theological Commission, ITC), trong đó có bốn thần học gia Mỹ Latinh và một người Tây Ban Nha. Các tân thành viên sẽ tham gia công việc của ủy ban trong nhiệm kỳ năm năm tới.
“Truyền thống” — kho tàng đức tin hay chỉ là tập tục cũ?
Theo nguồn tin từ Bộ Giáo lý Đức tin (được EWTN News Español đăng tải), ủy ban mới sẽ chia thành hai tiểu ban chuyên đề. Tiểu ban thứ nhất nghiên cứu về Truyền thống Giáo hội — câu hỏi trung tâm của thần học Công giáo về cách thức đức tin được lưu truyền qua các thế kỷ.
Tiểu ban này sẽ tìm cách “làm rõ Truyền thống viết hoa là gì, tìm thấy ở đâu, và làm thế nào để xác định một điều gì đó thuộc về Truyền thống”, vận dụng những đóng góp từ Kinh Thánh, giáo phụ học, lịch sử, triết học và cả khoa học, đồng thời xem xét sự phát triển trong suy tư của Huấn quyền Giáo hội — “thâu hóa một cách chín chắn những gì các Đức Giáo hoàng, từ Thánh Phaolô VI đến nay, đã làm sáng tỏ về vấn đề này”.
Nói một cách dễ hiểu theo Giáo lý Hội Thánh Công Giáo: Truyền thống là “sự chuyển trao sống động Tin Mừng được thực hiện trong Chúa Thánh Thần” (số 78), phân biệt với Thánh Kinh nhưng gắn bó mật thiết với Thánh Kinh. Nhờ Truyền thống, “Giáo hội, trong giáo lý, đời sống và phụng vụ, lưu truyền cho mọi thế hệ tất cả những gì mình là, tất cả những gì mình tin” (Hiến chế Dei Verbum, số 8). Đó là Truyền thống Tông truyền — những gì các Tông đồ đã nhận từ Chúa Giêsu — khác với những “truyền thống” của từng địa phương, vốn có thể thay đổi theo nơi chốn và thời đại (Giáo lý, số 83).
Với người Công giáo Việt Nam, sự phân biệt này rất thiết thực. Không ít nơi vẫn còn lẫn lộn: giữ “truyền thống” bị hiểu thành giữ nguyên xi mọi tập tục — kể cả những thứ chỉ mới xuất hiện vài chục năm — hoặc ngược lại, cái gì cũ cũng bị xem là lạc hậu. Khi Giáo hội hoàn vũ lên tiếng làm rõ ranh giới, các cộng đoàn Việt Nam cũng có thêm ánh sáng để phân định: đâu là kho tàng đức tin không thể thay đổi, đâu là hình thức có thể canh tân cho hợp thời.
Đức tin giữa các nền văn hóa — bài toán quen thuộc của Giáo hội Việt Nam
Tiểu ban thứ hai sẽ nghiên cứu về đức tin và văn hóa: hội nhập văn hóa, đạo đức bình dân và những hình thức ngôn ngữ qua đó đức tin Kitô giáo được diễn tả trong từng bối cảnh văn hóa. Các chủ đề được chọn “nảy sinh từ cuộc đối thoại giữa chủ tịch ủy ban [Hồng y Víctor Manuel Fernández, Tổng trưởng Bộ Giáo lý Đức tin] và Đức Giáo hoàng”.
Đây là tin vui cho Giáo hội Việt Nam — một Giáo hội có bề dày sống đức tin giữa lòng văn hóa dân tộc. Từ những cuộc hành hương Đức Mẹ La Vang, Trà Kiệu thu hút hàng trăm ngàn người, những đoàn rước kiệu rực rỡ sắc màu làng quê, đến phụng vụ cử hành bằng tiếng Việt — tất cả đều là những cách diễn tả đức tin mang đậm hồn Việt. Việc Tòa Thánh giao cho các nhà thần học nghiên cứu nghiêm túc mối tương quan đức tin — văn hóa cho thấy: đạo đức bình dân không phải là thứ yếu, mà là một “kho tàng” đức tin đang chảy trong lòng Dân Chúa ở mọi nền văn hóa.
Về cơ cấu, 24 tân thành viên gồm 16 linh mục, một nữ tu và bảy giáo dân; sáu thành viên khác tiếp tục nhiệm kỳ thứ hai. Trong số tân thành viên có hai linh mục người Argentina là Fabricio Leonel Forcat và Jorge Alejandro Scampini, giáo sư khoa Thần học của Đại học Công giáo Giáo hoàng Argentina. Được Thánh Phaolô VI thành lập năm 1969 và trực thuộc Bộ Giáo lý Đức tin, Ủy ban Thần học Quốc tế giúp Tòa Thánh nghiên cứu những vấn đề giáo lý đặc biệt quan trọng; các thành viên là những nhà thần học uy tín quốc tế, do Đức Giáo hoàng bổ nhiệm theo đề cử của Tổng trưởng Bộ.
Giữ đức tin sống động, không phải giữ nguyên hình thức
Tin tức từ Vatican lần này nhắc mỗi người Công giáo Việt Nam một chân lý giản dị mà sâu sắc: Truyền thống không phải là viện bảo tàng để ngắm, mà là dòng sông sống động chảy từ các Tông đồ đến chúng ta hôm nay. Giữ Truyền thống đích thực là trung thành với kho tàng đức tin, đồng thời can đảm để đức tin “nói tiếng Việt”, thấm vào văn hóa Việt — như cha ông chúng ta đã từng làm khi gieo hạt giống Tin Mừng trên mảnh đất này.
Theo Catholic World Report.
